Koroneiki

Koroneiki to najważniejsza odmiana oliwek w Grecji i jedna z najbardziej cenionych odmian oliwnych na świecie. Jej owoce są bardzo drobne, często ważą zaledwie około grama, ale zawierają dużo oleju, a oliwa z nich jest intensywna, zielona, ziołowa i bardzo bogata w polifenole. Z Koroneiki pochodzi większość oliwy z Krety i Peloponezu, w tym oliwy z najbardziej znanych greckich oznaczeń pochodzenia, takich jak Kalamata i Sitia. W ostatnich dekadach odmiana podbiła też świat: uprawia się ją w Kalifornii, Australii, Chile, Portugalii i Hiszpanii, często w nowoczesnych gajach superintensywnych.

Pochodzenie i historia

Nazwa odmiany pochodzi od miasteczka Koroni w Mesenii, na południowo-zachodnim krańcu Peloponezu, gdzie uprawia się ją od stuleci. Koroneiki jest odmianą bardzo starą, a według wielu badaczy drzewa tego typu rosły w Grecji już w starożytności. Z Mesenii odmiana rozprzestrzeniła się na cały Peloponez, Kretę, wyspy Morza Jońskiego i Egejskiego, a dziś jest najczęściej uprawianą odmianą oliwną kraju. Według często przytaczanych szacunków z Koroneiki pochodzi ponad połowa greckiej oliwy.

Drzewo i owoc

Drzewo Koroneiki jest średniej wielkości, o gęstej koronie i drobnych, wąskich liściach. Dobrze znosi suszę i upał, dzięki czemu sprawdza się w gorącym, suchym klimacie południowej Grecji, ale jest wrażliwe na mróz, dlatego nie nadaje się do chłodniejszych regionów. Wcześnie wchodzi w owocowanie i daje wysokie, choć zmienne plony. Owoce są małe, wydłużone, asymetryczne, dojrzewają stopniowo od zieleni przez fiolet do czerni. Ze względu na niewielki rozmiar ręczny zbiór jest pracochłonny, a w nowoczesnych gajach używa się otrząsarek i kombajnów.

Koroneiki jest jedną z niewielu odmian, które dobrze rosną w systemie superintensywnym, w gęstych szpalerach zbieranych maszynowo, obok Arbequiny i Arbosany. To dlatego trafiła do nowych gajów w Kalifornii, Australii, Chile, Maroku i na Półwyspie Iberyjskim.

Smak oliwy

Oliwa z Koroneiki ma intensywną, zieloną owocowość, z nutami świeżo skoszonej trawy, karczocha, zielonych ziół, zielonego jabłka i czasem zielonego banana. Ma wyraźną goryczkę i pikantność, które drapią w gardło, a w oliwach z wczesnego zbioru bywają bardzo mocne. Oliwa jest bogata w kwas oleinowy i polifenole, dzięki czemu długo zachowuje świeżość i jest bardzo stabilna przy smażeniu.

Termin zbioru silnie wpływa na charakter oliwy. Oliwki zbierane wcześnie, we wrześniu i październiku, dają oliwy o ostrym, zielonym smaku i bardzo dużej zawartości polifenoli, nazywane high phenolic. Zbierane później, w grudniu, dają oliwy łagodniejsze i bardziej owocowe, z nutami dojrzałych owoców. O ocenie smaku oliwy piszemy w artykule sensoryka i degustacja.

Koroneiki i polifenole

Koroneiki jest jedną z odmian o najwyższej zawartości polifenoli na świecie. Greckie oliwy z wczesnego zbioru Koroneiki często przekraczają 500 mg polifenoli na kilogram, a niektóre zawierają ich wielokrotnie więcej. Takie oliwy mogą nosić unijne oświadczenie zdrowotne o ochronie lipidów krwi przed stresem oksydacyjnym i są popularne jako oliwy funkcjonalne, spożywane na surowo, łyżką dziennie. O tym, co mówią badania, piszemy w dziale oliwa a zdrowie.

Zbiór i tłoczenie

W tradycyjnych greckich gajach oliwki Koroneiki zbiera się od października do stycznia, rozkładając pod drzewami siatki i otrząsając gałęzie kijami lub mechanicznymi grzebieniami. Drobne owoce szybko ulegają uszkodzeniom i fermentacji, dlatego najlepsi producenci tłoczą je w ciągu kilku godzin od zbioru, w niskiej temperaturze. Oliwki zbierane bardzo wcześnie dają niewiele oleju, czasem o połowę mniej niż dojrzałe, ale ich oliwa jest najbardziej aromatyczna i bogata w polifenole. To dlatego oliwy high phenolic z Koroneiki są wyraźnie droższe od zwykłych.

Koroneiki a inne odmiany

W porównaniu z hiszpańską Picual Koroneiki daje oliwy bardziej ziołowe i zielone, mniej pomidorowe, o podobnie wysokiej stabilności. W porównaniu z Arbequiną jest znacznie bardziej intensywna, gorzka i pikantna i dłużej zachowuje świeżość. Z apulijską Coratiną łączy ją bardzo duża zawartość polifenoli, choć Coratina bywa jeszcze bardziej gorzka. Dzięki tym cechom Koroneiki często dodaje się do kupaży, żeby wzmocnić ich intensywność i trwałość.

Gdzie się ją uprawia

W Grecji Koroneiki rośnie przede wszystkim na Krecie i na Peloponezie, w Mesenii, Lakonii, Elidzie i Argolidzie, a także na wyspach Jońskich i Egejskich. Poza Grecją uprawia się ją w Kalifornii, Australii, Chile, Argentynie, Portugalii, Hiszpanii, Maroku, Tunezji i Izraelu. Wszędzie tam daje oliwy intensywne, zielone i bogate w polifenole, choć ich smak zależy od klimatu i terminu zbioru. W chłodniejszych regionach, gdzie zimą zdarzają się mrozy, uprawa Koroneiki jest ryzykowna, dlatego nie spotyka się jej w północnych Włoszech czy w głębi Hiszpanii.

Oznaczenia pochodzenia

Koroneiki jest podstawą większości greckich oliw z chronioną nazwą pochodzenia i oznaczeniem geograficznym. Należą do nich Kalamata z Mesenii, Sitia Lasithiou Kritis i Kolymvari Chanion z Krety, Kriti obejmujące całą Kretę, Lakonia i Olympia z Peloponezu, a także Peza Irakliou, Archanes Irakliou, Kritsa i Chania Kritis. Zestawienie wszystkich oznaczeń znajdziesz w dziale oznaczenia pochodzenia.

W kuchni

Oliwa z Koroneiki jest podstawą kuchni greckiej. Pasuje do dań, w których oliwa gra główną rolę: sałatek, warzyw duszonych, strączków i chleba. Na Krecie polewa się nią dakos i hortę, na całym wybrzeżu horiatiki, a w daniach lathera, takich jak briam, fasolada czy gigantes plaki, dusi się w niej warzywa i fasolę. Intensywna oliwa z wczesnego zbioru świetnie sprawdza się na surowo, a łagodniejsza z późniejszego zbioru do gotowania i smażenia.

Koroneiki na Krecie

Kreta to miejsce, w którym Koroneiki pokazuje swoje najlepsze oblicze. Gaje rosną tu od wybrzeża po górskie doliny, a wyspa ma jedną z najwyższych gęstości drzew oliwnych na świecie. Kreteńczycy jedzą też najwięcej oliwy w Europie, a badania nad ich tradycyjną dietą w połowie XX wieku przyczyniły się do sławy diety śródziemnomorskiej. Na Krecie działa wiele spółdzielni i rodzinnych tłoczni, które produkują oliwy z Koroneiki z oznaczeniami pochodzenia, ekologiczne i high phenolic.

Jak kupować oliwę z Koroneiki

Szukaj oliw z oznaczeniem pochodzenia, z rokiem zbioru i nazwą producenta. Jeśli zależy ci na polifenolach, wybieraj oliwy wczesnego zbioru, z deklarowaną zawartością polifenoli na etykiecie. Oliwę z Koroneiki z innych krajów, na przykład z Kalifornii czy Australii, warto porównać z grecką, żeby poczuć, jak klimat zmienia smak tej samej odmiany. Więcej o greckiej oliwie w artykule o Grecji.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi nazwa Koroneiki?

Od miasteczka Koroni w Mesenii na Peloponezie.

Jak smakuje oliwa z Koroneiki?

Zielono i ziołowo, z nutami trawy i karczocha, z wyraźną goryczką i pikantnością.

Czy Koroneiki ma dużo polifenoli?

Tak, należy do odmian o najwyższej zawartości polifenoli, zwłaszcza z wczesnego zbioru.

Gdzie uprawia się Koroneiki?

Głównie na Krecie i Peloponezie, a także w Kalifornii, Australii, Chile, Portugalii i Hiszpanii.

Czy Koroneiki nadaje się do smażenia?

Tak, jest bardzo stabilna dzięki dużej zawartości kwasu oleinowego i polifenoli.

Jakie oznaczenia pochodzenia obejmują Koroneiki?

Między innymi Kalamata, Sitia, Kolymvari Chanion, Kriti, Lakonia i Olympia.

Dlaczego oliwy high phenolic z Koroneiki są droższe?

Bo oliwki zbiera się bardzo wcześnie, gdy dają znacznie mniej oleju, a tłoczenie musi być szybkie i staranne.

Czy Koroneiki nadaje się do gajów superintensywnych?

Tak, obok Arbequiny i Arbosany jest jedną z głównych odmian takich gajów.

Zobacz także

• Grecja
• Kreta
• Kalamata
• Atlas odmian
• Picual