Kalamata

Kalamata to jedna z najbardziej znanych nazw w świecie oliwy. Jako chroniona nazwa pochodzenia oznacza oliwę extra virgin z Mesenii, regionu na południowym zachodzie Peloponezu, wokół miasta Kalamata, tłoczoną głównie z odmiany Koroneiki. To oliwa zielona, owocowa, z nutami świeżo skoszonej trawy, zielonych ziół, karczocha i zielonego jabłka, z wyraźną goryczką i pikantnością. Nazwa Kalamata kojarzy się na świecie także z fioletowo-czarnymi oliwkami stołowymi, które mają własną, osobną chronioną nazwę pochodzenia. Oliwa Kalamata należy do najstarszych greckich oznaczeń, zarejestrowanych w Unii Europejskiej w latach dziewięćdziesiątych, a jej nazwa jest chroniona także poza Unią.

Obszar

Oznaczenie obejmuje gaje w Mesenii, wokół Kalamaty, drugiego co do wielkości miasta Peloponezu, położonego nad Zatoką Meseńską u stóp gór Tajget. Gaje oliwne rosną tu od wybrzeża, przez żyzną równinę rzeki Pamisos, po zbocza gór, a srebrzysta zieleń drzew dominuje w krajobrazie. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym, suchym latem i łagodną, deszczową zimą, a bliskość morza i gór tworzy mikroklimat bardzo sprzyjający drzewom oliwnym. Mesenia jest jedną z najważniejszych greckich prefektur oliwnych.

Historia

Oliwki uprawiano w Mesenii od czasów mykeńskich. W pałacu Nestora w Pylos, na zachodnim wybrzeżu Mesenii, odnaleziono tabliczki z pismem linearnym B sprzed ponad trzech tysięcy lat, które wspominają o oliwie i pachnących olejkach. Starożytna Messene, z zachowanym teatrem i stadionem, była bogatym miastem w regionie oliwnym. Przez stulecia Mesenia była pod panowaniem Bizantyjczyków, Franków, Wenecjan i Osmanów, a oliwa z jej gajów była eksportowana do całego basenu Morza Śródziemnego. Odmiana Koroneiki, najważniejsza grecka odmiana oliwna, wzięła nazwę od miasteczka Koroni w Mesenii.

Odmiany

Podstawą oliwy z oznaczeniem jest Koroneiki, odmiana o drobnych owocach i dużej zawartości oleju, dająca oliwy intensywne, zielone, bogate w polifenole. Specyfikacja dopuszcza też udział odmiany Mastoeidis, znanej jako Athinolia lub Tsounati, która dodaje oliwie łagodności i owocowości. Nie należy mylić oliwy Kalamata z oliwkami Kalamata, które przygotowuje się z innej odmiany, Kalamon.

Charakter oliwy

Oliwa z oznaczeniem Kalamata ma zieloną owocowość, z nutami świeżej trawy, liścia oliwnego, karczocha, zielonych ziół i zielonego jabłka. Goryczka i pikantność są wyraźne, szczególnie w oliwach z wczesnego zbioru, a finisz długi i świeży. Kolor jest zielonkawozłoty, a w oliwach z wczesnego zbioru wyraźnie zielony. Dzięki dużej zawartości polifenoli oliwa jest stabilna i długo zachowuje świeżość. Każda partia przechodzi kontrolę chemiczną i sensoryczną przed sprzedażą z oznaczeniem.

Oliwa Kalamata a oliwki Kalamata

Nazwa Kalamata oznacza dwa różne produkty z dwiema osobnymi chronionymi nazwami pochodzenia. Oliwa Kalamata to oliwa extra virgin, głównie z Koroneiki. Oliwki Kalamata to fioletowo-czarne, migdałowe w kształcie oliwki stołowe z odmiany Kalamon, nacinane i marynowane w solance z octem winnym i oliwą. Na świecie nazwa Kalamata bywa używana dla oliwek z odmiany Kalamon uprawianej poza Mesenią, a nawet poza Grecją, co od lat jest przedmiotem sporów. Pewność pochodzenia daje tylko oznaczenie pochodzenia na etykiecie.

Miasto Kalamata

Kalamata to tętniące życiem miasto portowe z zamkiem wznoszącym się nad starym miastem, deptakiem nad morzem i targiem, na którym sprzedaje się oliwę, oliwki, figi, miód i słodycze. W 1986 roku miasto zostało poważnie zniszczone przez trzęsienie ziemi, ale szybko się odbudowało. Kalamata słynie też z tańca kalamatianos, jednego z najbardziej znanych greckich tańców ludowych, i z jedwabnych chust, a jej lotnisko jest bramą do całego Peloponezu.

Ochrona nazwy

Oprócz ochrony w Unii Europejskiej nazwa Kalamata jest chroniona w wielu krajach na podstawie porozumień międzynarodowych, a także w Indiach, jednym z szybko rosnących rynków oliwy. Ochronę nazwy prowadzi związek spółdzielni rolniczych z Mesenii, który jest też jednym z największych producentów oliwy z oznaczeniem. Ochrona nazwy ma ogromne znaczenie, bo słowo Kalamata jest na świecie jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli greckiej oliwy.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od października do stycznia, strząsając owoce kijami lub elektrycznymi grzebieniami na rozłożone siatki. Oliwki trafiają do spółdzielczych i prywatnych tłoczni w Mesenii, gdzie muszą zostać przetłoczone szybko i wyłącznie metodami mechanicznymi. Coraz więcej producentów stawia na wczesny zbiór i tłoczenie tego samego dnia, co daje oliwy o wysokiej zawartości polifenoli.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielnie zrzeszone w związku spółdzielni Mesenii, a także prywatne tłocznie i rodzinne gospodarstwa. Wiele rodzin ma po kilka hektarów gajów i odbiera oliwę z własnych drzew, a nadwyżkę sprzedaje spółdzielni. Coraz więcej producentów butelkuje oliwę pod własnymi markami i eksportuje ją do Europy, Ameryki i Azji. Duża część oliwy z Mesenii wciąż trafia jednak luzem do Włoch i innych krajów, gdzie jest mieszana z innymi oliwami, dlatego oliwa z oznaczeniem Kalamata to tylko niewielka część produkcji regionu.

W kuchni

Intensywna oliwa Kalamata pasuje do kuchni greckiej: do horiatiki, warzyw duszonych w oliwie, takich jak briam, zup strączkowych, takich jak fasolada, gigantes plaki, hortę, ryb z grilla i jagnięciny. Świetnie sprawdza się też na surowo, z chlebem, fetą i oliwkami, a także w sosach z cytryną do ryb i owoców morza. O regionie piszemy na stronie Mesenia i Lakonia.

Oleoturystyka

Kalamata i okolice to dobra baza do poznawania oliwy. Tłocznie i gospodarstwa organizują wizyty i degustacje, a w pobliżu leżą starożytna Messene, pałac Nestora w Pylos, weneckie zamki w Koroni i Methoni oraz półwysep Mani. Jesienią, w czasie zbiorów, można zobaczyć pracę w gajach i tłoczniach, a latem połączyć oliwę z plażami Zatoki Meseńskiej.

Przechowywanie

Oliwę Kalamata przechowuj w ciemnej butelce lub puszce, w chłodnym miejscu. Dzięki dużej zawartości polifenoli długo zachowuje świeżość, ale najlepiej smakuje w pierwszym roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Kalamata, informację o chronionej nazwie pochodzenia i unijny znak. Uważaj na produkty, które używają słowa Kalamata bez oznaczenia, bo nie muszą pochodzić z Mesenii. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O greckiej oliwie piszemy w artykule o Grecji, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

• Agricultural Cooperatives Union of Messinia (EAS Messinias) (Kalamata)
• Constantin Potou Group of Companies (Chalandri)

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest oliwa Kalamata?

To chroniona nazwa pochodzenia oliwy extra virgin z Mesenii, tłoczonej głównie z Koroneiki.

Czym różni się oliwa Kalamata od oliwek Kalamata?

Oliwa powstaje głównie z Koroneiki, a oliwki stołowe z odmiany Kalamon. To dwa osobne oznaczenia.

Jak smakuje oliwa Kalamata?

Zielono i owocowo, z nutą trawy i ziół, z wyraźną goryczką i pikantnością.

Czy każda oliwa z napisem Kalamata pochodzi z Mesenii?

Nie. Pewność daje tylko oznaczenie pochodzenia i unijny znak na etykiecie.

Gdzie leży Kalamata?

Na Peloponezie, w Mesenii, nad Zatoką Meseńską.

Kto chroni nazwę Kalamata?

Związek spółdzielni rolniczych z Mesenii.

Zobacz także

• Mesenia i Lakonia
• Koroneiki
• Lakonia
• Grecja
• Oznaczenia pochodzenia