Mesenia i Lakonia (Peloponez)
Mesenia i Lakonia, dwa regiony na południu Peloponezu, to serce greckiego oliwiarstwa. Peloponez daje około jednej trzeciej greckiej oliwy, a Mesenia, z miastem Kalamata, jest jednym z największych i najbardziej znanych regionów oliwnych Grecji. Nazwa Kalamata stała się na świecie synonimem greckiej oliwy i greckich oliwek: fioletowo-czarnych, migdałowych w kształcie oliwek stołowych z odmiany Kalamon oraz intensywnej, zielonej oliwy z Koroneiki. Lakonia, ze Spartą i półwyspem Mani, ma własne odmiany, oznaczenia pochodzenia i bogatą tradycję. Gaje oliwne pokrywają tu równiny, wzgórza i zbocza gór Tajget i Parnon, schodząc aż do morza. Wiele drzew ma kilkaset lat, a niektóre gaje uprawiają te same rodziny od pokoleń.
Krajobraz i klimat
Mesenia to żyzna kraina na południowym zachodzie Peloponezu, z równiną wokół Kalamaty, wzgórzami i wybrzeżem Zatoki Meseńskiej. Lakonia leży na wschód od niej, za masywem Tajget, w dolinie rzeki Eurotas wokół Sparty i na półwyspie Mani. Klimat jest gorący i suchy latem, łagodny zimą, a gaje rosną od poziomu morza po zbocza gór. Na półwyspie Mani, surowej, kamienistej krainie z kamiennymi wieżami obronnymi, oliwki rosną na tarasach wykutych w skałach.
Historia
Oliwki uprawiano na Peloponezie od czasów mykeńskich, ponad trzy tysiące lat temu. W pałacu Nestora w Pylos, w Mesenii, znaleziono tabliczki z pismem linearnym B wymieniające oliwę i pachnące olejki. Sparta, potężne miasto starożytności, leżała w sercu Lakonii, a oliwa była podstawą życia jej mieszkańców. Przez stulecia Peloponez był pod panowaniem Bizantyjczyków, Franków, Wenecjan i Osmanów, a oliwa z Kalamaty i Mani była eksportowana do całego basenu Morza Śródziemnego.
Odmiany
Główną odmianą oliwną jest Koroneiki, której nazwa pochodzi od miasteczka Koroni w Mesenii. Daje oliwy zielone, ziołowe, z wyraźną goryczką i pikantnością, bogate w polifenole. W Lakonii ważna jest też Athinolia, dająca oliwy łagodniejsze i owocowe, a w niektórych okolicach Mastoeidis. Kalamon to najsłynniejsza grecka odmiana stołowa, z której przygotowuje się oliwki Kalamata.
Oznaczenia pochodzenia
Mesenia ma chronioną nazwę pochodzenia Kalamata, jedną z najbardziej znanych na świecie, obejmującą oliwę z Koroneiki z okolic Kalamaty, a także chronioną nazwę oliwek stołowych Kalamata. Lakonia ma oznaczenie geograficzne Lakonia oraz chronione nazwy Krokees Lakonias, Petrina Lakonias i Finiki Lakonias. W pobliżu, w Elidzie, leży też oznaczenie Olympia. Zestawienie znajdziesz w dziale oznaczenia pochodzenia.
Oliwki Kalamata
Oliwki Kalamata, z odmiany Kalamon, to najbardziej znane greckie oliwki stołowe. Są duże, migdałowe w kształcie, o głębokim, fioletowo-czarnym kolorze i lśniącej skórce. Zbiera się je dojrzałe, nacina i moczy w wodzie, a potem marynuje w solance z octem winnym i oliwą, co nadaje im charakterystyczny, owocowy, lekko kwaskowy smak. Nazwa Kalamata jest chroniona, ale na świecie bywa używana dla oliwek z innych regionów i krajów, dlatego warto szukać oznaczenia pochodzenia.
Półwysep Mani
Mani, środkowy z trzech półwyspów na południu Peloponezu, to jedna z najbardziej niezwykłych krain Grecji. Surowy, skalisty krajobraz, kamienne wieże obronne dawnych rodów i maleńkie bizantyjskie kościółki tworzą tu tło dla starych gajów oliwnych na tarasach wykutych w zboczach. Mieszkańcy Mani przez wieki żyli z oliwy, a ich kuchnia, prosta i oparta na oliwie, ziołach, ziemniakach i wędzonym mięsie, jest uważana za jedną z najbardziej charakterystycznych w Grecji. Oliwy z Mani są intensywne, zielone i pikantne.
Zbiór i tłoczenie
Zbiór oliwek w Mesenii i Lakonii trwa od października do stycznia. Owoce strząsa się z gałęzi kijami lub elektrycznymi grzebieniami na rozłożone siatki, a potem zawozi do spółdzielczych lub prywatnych tłoczni. Wiele rodzin ma po kilka hektarów gajów i odbiera oliwę z własnych drzew na cały rok, a nadwyżkę sprzedaje spółdzielni. Coraz więcej producentów stawia na wczesny zbiór i tłoczenie tego samego dnia, co daje oliwy o wysokiej zawartości polifenoli.
Sparta i muzeum oliwy
W Sparcie działa muzeum oliwek i greckiej oliwy, prezentujące historię uprawy oliwek w Grecji od czasów prehistorycznych, z dawnymi prasami, narzędziami i amforami. To dobre miejsce, żeby poznać rolę oliwy w kulturze, gospodarce i życiu codziennym Greków na przestrzeni tysiącleci. W okolicy Sparty i na półwyspie Mani działają też tłocznie i gospodarstwa organizujące degustacje.
Tłocznie i producenci
Na Peloponezie działa wiele spółdzielni, które przerabiają oliwki tysięcy rolników, a także rodzinne tłocznie i gospodarstwa butelkujące oliwę pod własnymi markami. Wybrane firmy z regionu wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.
Kuchnia
Kuchnia Peloponezu to kuchnia oliwy, warzyw, strączków i ryb. W Mani przygotowuje się lalagia, smażone na oliwie paski ciasta, i siglino, wędzoną wieprzowinę przechowywaną w tłuszczu, a w całym regionie warzywa lathera, duszone w dużej ilości oliwy, takie jak fasolka czy briam, zupy strączkowe, takie jak fasolada, gigantes plaki i sałatki, takie jak horiatiki. Na wybrzeżu je się ryby z grilla i kakavię, zupę rybacką. Wszystkie przepisy znajdziesz w katalogu kuchni greckiej i cypryjskiej.
Oleoturystyka
Mesenia i Lakonia łączą oliwę z zabytkami i plażami. W okolicach Kalamaty działają tłocznie i gospodarstwa organizujące wizyty, a w pobliżu leżą starożytna Messene, pałac Nestora i zamki weneckie w Koroni i Methoni. W Lakonii warto odwiedzić Spartę z muzeum oliwy, bizantyjską Mistrę i półwysep Mani z kamiennymi wioskami. Jesienią, w czasie zbiorów, można zobaczyć pracę w gajach.
Jak wybierać oliwę z Peloponezu
Szukaj oliw z oznaczeniem Kalamata, Lakonia lub innym, z rokiem zbioru i nazwą producenta. Oliwy z Koroneiki są intensywne i zielone, a z Athinolii łagodniejsze. Oliwki Kalamata kupuj z oznaczeniem pochodzenia, najlepiej w słoikach z solanką z octem winnym i oliwą, i przechowuj w lodówce po otwarciu. Oliwy z regionu mają często bardzo dobrą relację jakości do ceny, a najlepsze zdobywają medale na międzynarodowych konkursach. Więcej o greckiej oliwie w artykule o Grecji.
Wybrani producenci z regionu
Wybrane tłocznie, spółdzielnie i gospodarstwa z regionu. Pełną listę wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.
- Olive Poem (Vrontamas)
- Sakellaropoulos Organic Farms (Bioarmonia) (Skoura)
- G. Skarpalezos - S. Marinis Co (Kalamata)
- Damoura Bros Co (Trikorfo)
- Foufas Bros S.A. (Doliana)
- M. & Th. Kontopoulos Co (Androusa)
- Melas Evangelos "Asclepieion Olive Oil Industry" (Lygourio)
- Papadimitriou C. C. S.A. (Thouria)
- Drakopoulos Zacharias (Star Brand) (Ellinoekklisia)
- 8K Greek Olive Oils (Monemvasia)
- Agricultural Cooperatives Union of Messinia (EAS Messinias) (Kalamata)
- Arkas Olive Oil (Nea Dafni)
- Argali Greek Organic Olive Oil (Gargalianoi)
- Armakadi (Filiatra)
- Ben Olive Mill (Andania)
Dania z regionu w katalogu przepisów
Dania z regionu opisane w katalogach kuchni, z rekomendowaną oliwą:
- Melomakarona smażone (Neapoli, Lakonia): melomakarona; oliwa: średnia
Najczęściej zadawane pytania
Czym słynie Kalamata?
Z oliwy z Koroneiki i oliwek stołowych z odmiany Kalamon, znanych na całym świecie.
Jakie odmiany uprawia się w Mesenii i Lakonii?
Koroneiki, Athinolię, Mastoeidis i Kalamon.
Jakie oznaczenia pochodzenia ma region?
Kalamata, Lakonia, Krokees, Petrina i Finiki.
Gdzie znajduje się muzeum oliwy?
W Sparcie, w Lakonii.
Jak przygotowuje się oliwki Kalamata?
Dojrzałe owoce nacina się, moczy w wodzie i marynuje w solance z octem winnym i oliwą.
Czym słynie półwysep Mani?
Z surowego krajobrazu, kamiennych wież, starych gajów na tarasach i intensywnych, zielonych oliw.