Olympia

Olympia to chronione oznaczenie geograficzne oliwy z okolic starożytnej Olimpii, w prefekturze Elida, na zachodnim Peloponezie. To miejsce szczególne w historii oliwy: w starożytnej Olimpii zwycięzców igrzysk olimpijskich wieńczono wieńcami z gałązek dzikiej oliwki, a oliwa była nieodłączną częścią życia sportowców, którzy nacierali nią ciała przed zawodami. Oliwa z oznaczeniem powstaje z odmiany Koroneiki i jest owocowa, zielona, z nutami świeżej trawy, zielonego jabłka, karczocha i ziół, z wyraźną goryczką i pikantnością. Elida jest jednym z ważnych regionów oliwnych Grecji, a oznaczenie Olympia należy do greckich oznaczeń zarejestrowanych w Unii Europejskiej w latach dziewięćdziesiątych.

Obszar

Oznaczenie obejmuje gminy w okolicach Olimpii, w dolinie rzeki Alfejos i na otaczających ją wzgórzach, w prefekturze Elida. Gaje rosną na łagodnych wzgórzach i równinach, od wybrzeża Morza Jońskiego po wzgórza w głębi lądu, na wysokości do kilkuset metrów. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym latem i łagodną, deszczową zimą, z większą ilością opadów niż na wschodzie Peloponezu.

Historia

Olimpia była przez ponad tysiąc lat miejscem igrzysk olimpijskich, rozgrywanych co cztery lata ku czci Zeusa. Zwycięzcy otrzymywali kotinos, wieniec z gałązek dzikiej oliwki, rosnącej w świętym gaju Altis, ścinanych złotym nożem przez chłopca, którego oboje rodzice żyli. Według tradycji drzewo, z którego zrywano gałązki, przywiózł Herakles. Oliwa była też używana do nacierania ciał zawodników i jako nagroda w innych greckich igrzyskach, na przykład w Atenach, gdzie zwycięzcy otrzymywali amfory pełne oliwy. Przez kolejne stulecia Elida pozostawała krainą rolniczą, z gajami oliwnymi, winnicami i polami.

Odmiana Koroneiki

Podstawą oliwy z oznaczeniem jest Koroneiki, najważniejsza grecka odmiana oliwna, o drobnych owocach i dużej zawartości oleju. W Elidzie Koroneiki daje oliwy zielone, owocowe, z nutami trawy i zielonego jabłka, z wyraźną goryczką i pikantnością, bogate w polifenole. Dobrze znosi suszę i upał, a wcześnie wchodzi w owocowanie. Oliwy z wczesnego zbioru, z jeszcze zielonych owoców, są najbardziej intensywne, a z późniejszego łagodniejsze i bardziej owocowe. W regionie uprawia się też w niewielkich ilościach inne greckie odmiany, ale to Koroneiki nadaje oliwie z Olimpii jej charakter.

Charakter oliwy

Oliwa Olympia ma owocowy aromat zielonych oliwek, z nutami świeżo skoszonej trawy, zielonego jabłka, karczocha, ziół i liścia oliwnego. W smaku jest wyrazista, z wyraźną goryczką i pikantnością, a finisz jest długi i świeży. Kolor jest zielonkawozłoty, a w oliwach z wczesnego zbioru wyraźnie zielony. Dzięki dużej zawartości polifenoli oliwa jest stabilna i dobrze nadaje się także do gotowania. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od października do stycznia, strząsając owoce kijami lub elektrycznymi grzebieniami na rozłożone siatki. Owoce trafiają do tłoczni, często spółdzielczych, w krótkim czasie od zbioru. Wiele rodzin ma gaje odziedziczone po przodkach i odbiera oliwę z własnych drzew na cały rok.

Starożytna Olimpia

Stanowisko archeologiczne w Olimpii, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, to jedno z najważniejszych miejsc starożytnej Grecji. Można tu zobaczyć ruiny świątyni Zeusa, w której stał posąg uważany za jeden z siedmiu cudów świata, świątynię Hery, stadion, gimnazjon i warsztat Fidiasza. W muzeum archeologicznym zachowały się rzeźby z frontonów świątyni Zeusa i posąg Hermesa. Co dwa lata przed igrzyskami olimpijskimi w świątyni Hery zapala się ogień olimpijski. Wokół stanowiska rosną gaje oliwne, które przypominają, jak ważne było drzewo oliwne dla starożytnych Greków.

Elida i Pyrgos

Elida, z miastem Pyrgos, to jeden z ważnych regionów rolniczych zachodniej Grecji, z gajami oliwnymi, winnicami, sadami i polami. Na wybrzeżu Morza Jońskiego, wokół Katakolo i Kyllini, leżą piaszczyste plaże i porty, a w głębi lądu zamek Chlemoutsi z czasów frankijskich. Region jest mniej turystyczny niż Kreta czy wyspy, ale bogaty w tradycję rolniczą i kuchnię.

Oliwa w starożytnym sporcie

Oliwa odgrywała w starożytnym sporcie ogromną rolę. Zawodnicy przed ćwiczeniami i zawodami nacierali ciała oliwą, która chroniła skórę przed słońcem i kurzem, a po wysiłku zeskrobywali ją razem z potem i piaskiem specjalnym metalowym narzędziem, strigilisem. W gimnazjonach zużywano ogromne ilości oliwy, a jej zakup był ważną pozycją w budżetach miast. W Atenach, w czasie igrzysk panatenajskich, zwycięzcy otrzymywali amfory pełne oliwy z gajów poświęconych bogini Atenie, a takie naczynia, zdobione scenami sportowymi, można dziś oglądać w muzeach.

Oliwa w życiu Elidy

W Elidzie oliwa jest częścią codziennego życia, podobnie jak w całej Grecji. Rodziny uprawiają gaje odziedziczone po przodkach, a jesienny zbiór łączy pokolenia. Oliwę przechowuje się w dużych puszkach na cały rok, a w kuchni regionu jest podstawą większości dań, od sałatek i zup po pieczone mięsa i ciasta.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielnie, tłocznie i rodzinne gospodarstwa z Elidy. Coraz więcej z nich butelkuje oliwę pod własną marką, a ich oliwy zdobywają nagrody na konkursach w Grecji i za granicą. Pełną listę firm z Grecji znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwa Olympia pasuje do kuchni Peloponezu: do horiatiki, fasolady, gigantes plaki, briam, horty, dakos, ryb z grilla i jagnięciny. O regionie Peloponezu piszemy na stronie Mesenia i Lakonia.

Oleoturystyka

Olimpia łączy oliwę z jednym z najważniejszych miejsc starożytnego świata. Poza stanowiskiem archeologicznym i muzeami warto odwiedzić tłocznie i gospodarstwa w okolicy, które organizują degustacje oliwy i wina. Jesienią, w czasie zbiorów, można zobaczyć pracę w gajach, a latem połączyć zwiedzanie z wypoczynkiem na plażach Morza Jońskiego.

Przechowywanie

Oliwę Olympia przechowuj w ciemnej butelce lub puszce, w chłodnym miejscu. Dzięki dużej zawartości polifenoli długo zachowuje świeżość, ale najlepiej smakuje w pierwszym roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Olympia, informację o chronionym oznaczeniu geograficznym i unijny znak. Uważaj na produkty, które używają nazwy Olympia lub motywów olimpijskich bez oznaczenia, bo nie muszą pochodzić z Elidy. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O greckiej oliwie piszemy w artykule o Grecji, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

• AMG Karabelas IKE (The Olive Temple) (Ancient Olympia)
• Mediterre Eurofood S.A. (Ancient Olympia)
• Hellenic Fields Ltd

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Olympia?

Z okolic starożytnej Olimpii w prefekturze Elida na zachodnim Peloponezie.

Z jakiej odmiany powstaje?

Z Koroneiki.

Jak smakuje oliwa Olympia?

Owocowo i zielono, z nutą trawy i zielonego jabłka, z goryczką i pikantnością.

Czym był kotinos?

To wieniec z gałązek dzikiej oliwki, którym wieńczono zwycięzców igrzysk w starożytnej Olimpii.

Co warto zobaczyć w Olimpii?

Stanowisko archeologiczne z ruinami świątyni Zeusa i Hery, stadion i muzeum archeologiczne.

Jak rozpoznać oliwę z oznaczeniem?

Po nazwie Olympia i unijnym znaku chronionego oznaczenia geograficznego.

Zobacz także

• Lakonia
• Kalamata
• Koroneiki
• Grecja
• Oznaczenia pochodzenia