Sitia Lasithiou Kritis

Sitia Lasithiou Kritis to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z prowincji Sitia, na wschodnim krańcu Krety, w prefekturze Lasithi. To jedno z najbardziej znanych greckich oznaczeń oliwy, zarejestrowane w Unii Europejskiej w latach dziewięćdziesiątych, a oliwa z Sitii od dawna słynie z wyjątkowo niskiej kwasowości i harmonijnego smaku. Powstaje z odmiany Koroneiki, uprawianej w gajach na suchych, kamienistych wzgórzach wschodniej Krety, z widokiem na Morze Kreteńskie i Libijskie. Oliwa jest owocowa, zrównoważona, z nutami zielonego jabłka, świeżej trawy, ziół i karczocha, z umiarkowaną goryczką i pikantnością, i dobrze nadaje się zarówno na surowo, jak i do gotowania.

Obszar

Oznaczenie obejmuje prowincję Sitia, wschodnią część prefektury Lasithi, od miasta Sitia na północnym wybrzeżu po wybrzeże Morza Libijskiego na południu, w okolicach Makry Gialos. To kraina suchych, kamienistych wzgórz, wąwozów i płaskowyżów, z gajami oliwnymi rosnącymi od wybrzeża po wysokość kilkuset metrów. Klimat jest gorący i suchy, jeden z najbardziej suchych na Krecie, z dużą ilością słońca i silnymi wiatrami od morza, które chronią gaje przed niektórymi szkodnikami i chorobami.

Historia

Wschodnia Kreta jest jedną z kolebek uprawy oliwek w Europie. W minojskim pałacu w Zakros, na wschodnim wybrzeżu prowincji Sitia, archeolodzy odnaleźli magazyny z ogromnymi glinianymi naczyniami na oliwę, tłocznie i pozostałości oliwek sprzed ponad trzech i pół tysiąca lat. Przez stulecia oliwa była głównym bogactwem regionu, a w czasach weneckich i osmańskich była eksportowana do całego basenu Morza Śródziemnego. W XX wieku rolnicy z Sitii założyli spółdzielnie, które zbudowały nowoczesne tłocznie i rozlewnie i rozsławiły oliwę z regionu.

Odmiana Koroneiki

Podstawą oliwy z oznaczeniem jest Koroneiki, najważniejsza grecka odmiana oliwna, o drobnych owocach i dużej zawartości oleju. W suchym klimacie wschodniej Krety Koroneiki daje oliwy owocowe, zrównoważone, bogate w polifenole i kwas oleinowy, a przy tym łagodniejsze niż oliwy z Koroneiki z chłodniejszych regionów. Wiele drzew w regionie ma kilkadziesiąt, a niektóre kilkaset lat, i rośnie w tradycyjnych, nienawadnianych gajach, w szerokich odstępach. Oliwy z wcześnie zbieranych owoców są bardziej zielone i pikantne, a z późniejszego zbioru łagodniejsze i bardziej owocowe.

Charakter oliwy

Oliwa Sitia ma owocowy aromat zielonych oliwek, z nutami zielonego jabłka, świeżej trawy, karczocha, ziół z kreteńskich wzgórz, takich jak tymianek i szałwia, i czasem pomidora. W smaku jest harmonijna, z umiarkowaną goryczką i pikantnym finiszem. Oliwy z Sitii od dawna słyną z bardzo niskiej kwasowości, często znacznie poniżej limitu dla oliwy extra virgin, co świadczy o zdrowych owocach i szybkim tłoczeniu. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od października do stycznia, strząsając owoce kijami lub elektrycznymi grzebieniami na rozłożone siatki. Owoce trafiają do tłoczni w ciągu kilku godzin, gdzie są tłoczone na zimno, metodami wyłącznie mechanicznymi. W regionie działa wiele tłoczni, w większości spółdzielczych, a związek spółdzielni z Sitii jest jednym z najbardziej znanych producentów oliwy w Grecji.

Klasztor Toplou

Na wschód od Sitii, na pustym, wietrznym płaskowyżu, stoi klasztor Toplou, ufortyfikowany klasztor prawosławny z XV wieku, jeden z najważniejszych na Krecie. Mnisi od stuleci uprawiają tu oliwki i winorośl, a klasztor produkuje cenioną oliwę i wino z upraw ekologicznych. W klasztorze można zobaczyć ikony, muzeum i dawne narzędzia rolnicze, a w sklepie kupić oliwę, wino i raki, kreteńską wódkę z wytłoków winogron.

Vai i Zakros

Na wschodnim krańcu Krety leży Vai, plaża otoczona jedynym w Europie naturalnym lasem palm daktylowych kreteńskich. Na południe od niego, w Zakros, znajdują się ruiny minojskiego pałacu, a w pobliżu wąwóz Umarłych, w którego jaskiniach Minojczycy chowali zmarłych. To jedne z najciekawszych miejsc wschodniej Krety, otoczone gajami oliwnymi.

Oliwa w życiu wschodniej Krety

Na wschodniej Krecie oliwa jest częścią codziennego życia. Niemal każda rodzina ma kawałek gaju, odziedziczony po przodkach, i co roku odbiera oliwę z własnych drzew w spółdzielczej tłoczni. Oliwę przechowuje się w dużych puszkach i dzbanach, a zapas z jesiennego zbioru wystarcza na cały rok, z nadwyżką dla krewnych w Atenach czy za granicą. Kreteńczycy jedzą oliwę w ilościach, które zadziwiają przybyszów: polewają nią warzywa, strączki, ryby, chleb i ser, a nawet używają jej do słodyczy.

Sitia i dieta kreteńska

Badania nad dietą mieszkańców Krety w połowie XX wieku wykazały, że mimo dużego spożycia tłuszczu, głównie oliwy, mają oni wyjątkowo niski poziom chorób serca. Odkrycie to przyczyniło się do sformułowania pojęcia diety śródziemnomorskiej. Wschodnia Kreta, z tradycyjnym rolnictwem i kuchnią opartą na oliwie, dzikich ziołach, strączkach i warzywach, dobrze pokazuje, jak wyglądała ta dieta. O zdrowiu i oliwie piszemy w dziale oliwa a zdrowie.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują przede wszystkim spółdzielnie z prowincji Sitia, a także klasztor Toplou i rodzinne tłocznie. Wiele z nich zdobywa nagrody na konkursach w Grecji i za granicą. Wybranych producentów wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwa z Sitii pasuje do kuchni kreteńskiej: do dakos, sucharów jęczmiennych z pomidorem, serem i oliwą, do horty, gotowanych dzikich ziół z oliwą i cytryną, do horiatiki, gemista, briam, ryb z grilla i chleba. O regionie piszemy na stronie Kreta.

Oleoturystyka

Wschodnia Kreta jest spokojniejsza niż zachód i środek wyspy, a jej gaje, wioski i plaże przyciągają turystów szukających autentycznej Krety. W Sitii, z wenecką fortecą Kazarma i portem pełnym tawern, warto zatrzymać się na kilka dni, odwiedzić tłocznie, klasztor Toplou, Vai i Zakros. Jesienią, w czasie zbiorów, można zobaczyć pracę w gajach i tłoczniach, a w wioskach wokół Sitii spróbować świeżej oliwy na chlebie z solą i oregano, tak jak robią to miejscowi.

Przechowywanie

Oliwę z Sitii przechowuj w ciemnej butelce lub puszce, w chłodnym miejscu. Dzięki dużej zawartości polifenoli długo zachowuje świeżość, ale najlepiej smakuje w pierwszym roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Sitia Lasithiou Kritis, informację o chronionej nazwie pochodzenia i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O greckiej oliwie piszemy w artykule o Grecji, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Sitia?

Z prowincji Sitia na wschodnim krańcu Krety, w prefekturze Lasithi.

Z jakiej odmiany powstaje?

Z Koroneiki.

Czym słynie oliwa z Sitii?

Z wyjątkowo niskiej kwasowości i harmonijnego, owocowego smaku.

Czym jest klasztor Toplou?

To ufortyfikowany klasztor z XV wieku, który produkuje oliwę i wino z upraw ekologicznych.

Co warto zobaczyć w okolicy Sitii?

Klasztor Toplou, las palmowy w Vai, ruiny pałacu w Zakros i wenecką fortecę w Sitii.

Jak rozpoznać oliwę z oznaczeniem?

Po nazwie Sitia Lasithiou Kritis i unijnym znaku chronionej nazwy pochodzenia.

Czy oliwa z Sitii jest dobra do codziennego gotowania?

Tak, jej zrównoważony smak i stabilność sprawiają, że sprawdza się zarówno na surowo, jak i do gotowania.

Zobacz także

• Kreta
• Kolymvari Chanion
• Kriti
• Koroneiki
• Oznaczenia pochodzenia