Strona główna › Regiony › Wyspy dalmatyskie (Chorwacja)

Wyspy dalmatyskie (Chorwacja)

Pokaż na mapie

Wyspy chorwackiego Adriatyku, od Cresu i Krku w zatoce Kvarner po Brač, Hvar, Korčulę, Šoltę i Vis w Dalmacji, to region, który w ostatnich latach zaskoczył świat oliwy. Na niewielkich, kamienistych wyspach, gdzie gaje rosną wśród murków z białego kamienia, rodzinne gospodarstwa tłoczą oliwy, które co roku zdobywają dziesiątki złotych medali na najważniejszych konkursach. Chorwacja, z Istrią i Dalmacją, zdobywa w Nowym Jorku ponad sto nagród rocznie i należy do najczęściej nagradzanych krajów świata. Wyspy mają własne odmiany, takie jak Oblica, Levantinka i Lastovka, trzy chronione nazwy pochodzenia i tradycję sięgającą starożytności.

Krajobraz i klimat

Wyspy dalmatyńskie to krajobraz kamienia, morza i macchii. Gaje oliwne rosną na tarasach i w niewielkich dolinach, otoczone kilometrami murków z suchego kamienia, zbudowanych przez pokolenia rolników z kamieni wybieranych z pól. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym, suchym latem i łagodną zimą, ale z silnymi wiatrami: bora zimą i jugo, ciepłym wiatrem z południa. Gleby są płytkie i kamieniste, co sprawia, że drzewa dają niewielkie plony, ale bardzo aromatyczne oliwy. Słony wiatr od morza i intensywne słońce dodatkowo kształtują charakter tutejszych oliw.

Historia

Oliwki uprawiano na wyspach Adriatyku od czasów greckich kolonii, takich jak Issa na Visie i Pharos na Hvarze, założonych w IV wieku przed naszą erą. Rzymianie rozwinęli uprawę, a w średniowieczu i czasach weneckich oliwa była jednym z głównych produktów wysp. W XIX wieku Dalmacja produkowała dużo oliwy, ale w XX wieku wojny, emigracja i wyludnienie wysp sprawiły, że wiele gajów porzucono. Odrodzenie przyszło pod koniec XX i na początku XXI wieku, gdy nowe pokolenie rolników zaczęło odnawiać stare gaje i inwestować w nowoczesne tłocznie.

Odmiany

Oblica to najczęściej uprawiana odmiana w Chorwacji, szczególnie w Dalmacji. Daje oliwy średnio intensywne, owocowe, z nutą migdała i zielonego jabłka, a jej owoce nadają się też na oliwki stołowe. Levantinka, z wyspy Šolta, daje oliwy intensywne, zielone, z wyraźną goryczką i pikantnością. Lastovka, z Korčuli i Lastova, daje oliwy aromatyczne i zrównoważone. Na Cresie i Krku ważna jest Plominka, a w całej Chorwacji uprawia się też Bužę, Istarską bjelicę i odmiany włoskie, takie jak Leccino i Frantoio.

Oznaczenia pochodzenia

Wyspy mają trzy chronione nazwy pochodzenia oliwy: Ekstra djevičansko maslinovo ulje Cres, pierwszą chorwacką chronioną nazwę oliwy, Krčko maslinovo ulje z wyspy Krk i Korčulansko maslinovo ulje z Korčuli. O rejestrację stara się też oliwa z Šolty. Zestawienie znajdziesz w dziale oznaczenia pochodzenia.

Šolta i Brač

Šolta, niewielka wyspa naprzeciwko Splitu, słynie z odmiany Levantinka i z oliw, które zdobywają liczne nagrody. Na wyspie działa kilkadziesiąt rodzinnych gospodarstw, a jej mieszkańcy od wieków żyją z oliwy, wina, miodu i rybołówstwa. Sąsiedni Brač, największa wyspa Dalmacji, znany z białego kamienia, z którego budowano pałace w całej Europie, ma rozległe gaje Oblicy na kamiennych tarasach i wiele małych tłoczni. Oliwa z Braču i Šolty to nieodłączny element kuchni Splitu i całego wybrzeża.

Dzikie oliwki z Lun

Na północnym krańcu wyspy Pag, w okolicach miejscowości Lun, rośnie wyjątkowy gaj dzikich oliwek, oleastrów, z kilkudziesięcioma tysiącami drzew. Wiele z nich ma kilkaset, a niektóre ponad tysiąc lat, a wiek najstarszego szacuje się na około 1600 lat. Gaj jest chronionym rezerwatem botanicznym, a jego drzewa, poskręcane przez wiatr bora, rosną wśród skał na surowym, kamienistym terenie. Z dzikich oliwek z Lun tłoczy się niewielkie ilości oliwy, sprzedawanej jako rarytas.

Tłocznie i producenci

Chorwackie oliwiarstwo na wyspach opiera się na rodzinnych gospodarstwach, nazywanych OPG, które uprawiają po kilka hektarów gajów i często mają własne, małe tłocznie. Wielu producentów zaczynało od odnawiania porzuconych gajów dziadków, a dziś ich oliwy zdobywają złote medale na konkursach w Nowym Jorku, Londynie i Tokio. Wybranych laureatów z wysp wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów. O konkursach piszemy w artykule nagrody i konkursy.

Kuchnia

Kuchnia dalmatyńska to kuchnia ryb, owoców morza, warzyw i oliwy. Do najbardziej znanych dań należą brudet, gulasz rybny z polentą, buzara, owoce morza w oliwie z czosnkiem i winem, crni rižot z atramentem mątwy, gregada z Hvaru, blitva s krumpirom, czyli boćwina z ziemniakami i oliwą, sałatka z ośmiornicy i soparnik z okolic Omiša. Na święta smaży się na oliwie fritule. Wszystkie przepisy znajdziesz w katalogu kuchni Francji i Adriatyku.

Oliwa i wino

Na wyspach dalmatyńskich gaje oliwne sąsiadują z winnicami, a wiele gospodarstw produkuje zarówno oliwę, jak i wino. Na Hvarze, Braču i Korčuli uprawia się rodzime odmiany winorośli, takie jak Plavac mali, Pošip i Grk, a degustacja wina i oliwy w jednym gospodarstwie to popularna atrakcja dla turystów. Oliwa, wino, ser i suszona szynka pršut tworzą razem klasyczny dalmatyński poczęstunek dla gości.

Oleoturystyka

Wyspy dalmatyńskie łatwo połączyć z wakacjami nad Adriatykiem. Na Braču, Hvarze, Korčuli i Šolcie gospodarstwa organizują degustacje oliwy, spacery po gajach i wizyty w tłoczniach, a na Braču w miasteczku Škrip działa muzeum wyspy z tradycyjną tłocznią. Na Pagu warto zobaczyć gaj dzikich oliwek w Lun, a na Cresie i Krku stare gaje na kamiennych tarasach. Najlepszy czas na wizytę w czasie zbiorów to październik i listopad.

Jak wybierać oliwę z wysp

Szukaj oliw z oznaczeniem Cres, Krk lub Korčula albo z nazwą gospodarstwa, odmianą i rokiem zbioru. Oliwy z Oblicy są owocowe i zrównoważone, z Levantinki intensywne, a z Lastovki aromatyczne. Chorwackie oliwy są drogie, bo produkcja jest mała, a praca ręczna, ale należą do najlepszych na świecie. Więcej o Istrii w artykule Istria.

Nagrodzeni producenci z regionu

Producenci z regionu wyróżnieni w ostatnim sezonie na międzynarodowych konkursach i w przewodnikach:

Najczęściej zadawane pytania

Jakie odmiany uprawia się na wyspach dalmatyńskich?

Głównie Oblicę, Levantinkę i Lastovkę, a także Bužę, Istarską bjelicę, Leccino i Frantoio.

Jakie oznaczenia pochodzenia mają wyspy?

Cres, Krk i Korčula.

Czym jest gaj w Lun?

To rezerwat dzikich oliwek na wyspie Pag, z drzewami liczącymi nawet około 1600 lat.

Dlaczego chorwackie oliwy zdobywają tak wiele nagród?

Dzięki rodzinnym gospodarstwom, wczesnemu zbiorowi, szybkiemu tłoczeniu i dbałości o jakość.

Czym jest OPG?

To rodzinne gospodarstwo rolne w Chorwacji.

Zobacz także