Strona główna › Regiony › Albania i Czarnogóra

Albania i Czarnogóra

Pokaż na mapie

Albania i Czarnogóra, na południowym wybrzeżu Adriatyku, to kraje o bardzo starej, choć mało znanej w Europie tradycji oliwnej. Drzewa oliwne rosną tu od tysięcy lat, a w czarnogórskim Barze rośnie Stara Maslina, uważana za jedno z najstarszych drzew oliwnych w Europie. Albania produkuje kilkadziesiąt tysięcy ton oliwy rocznie, głównie na rynek krajowy, a Czarnogóra znacznie mniej, ale jej oliwy coraz częściej zdobywają nagrody na międzynarodowych konkursach. W obu krajach dominują lokalne odmiany: w Albanii Kalinjot, w Czarnogórze Žutica.

Krajobraz i klimat

W Albanii gaje oliwne rosną głównie na południu i w środkowej części kraju, wokół Vlory, Fieru, Beratu, Elbasanu i Tirany, na wzgórzach i tarasach nad morzem i w dolinach rzek. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym, suchym latem i łagodną, deszczową zimą. W Czarnogórze gaje rosną na wąskim pasie wybrzeża, wokół Baru, Ulcinja, Budvy i Zatoki Kotorskiej, często na tarasach schodzących do morza, pod stromymi zboczami gór.

Historia

Oliwki uprawiano na wybrzeżu Albanii i Czarnogóry od czasów iliryjskich i greckich kolonii, takich jak Apollonia i Butrint w Albanii. Rzymianie, Bizantyjczycy, Wenecjanie i Osmanowie kolejno rozwijali uprawę, a oliwa była ważnym produktem regionu. W czasach komunistycznych w Albanii posadzono miliony drzew oliwnych na tarasach wykutych w zboczach wzgórz, często pracą przymusową, a po upadku systemu wiele z nich porzucono. W ostatnich dekadach albańskie oliwiarstwo odradza się, a nowe tłocznie i rodzinne gospodarstwa stawiają na jakość.

Stara Maslina w Barze

W Mirovicy, dzielnicy Baru w Czarnogórze, rośnie Stara Maslina, czyli stara oliwka, uważana za jedno z najstarszych drzew oliwnych w Europie. Jej wiek szacuje się na ponad dwa tysiące lat, a pień ma obwód około dziesięciu metrów. Drzewo jest pomnikiem przyrody, otoczonym murem i chronionym prawem, a w Barze co roku odbywa się święto oliwek i oliwy. Według miejscowej tradycji dawniej młody mężczyzna przed ślubem musiał posadzić kilka drzew oliwnych.

Gaj Valdanos

W pobliżu Ulcinja, na południu Czarnogóry, leży gaj Valdanos, jeden z największych i najstarszych gajów oliwnych na wschodnim Adriatyku, z kilkunastoma tysiącami drzew, z których wiele ma kilkaset lat. Gaj schodzi do zatoki o tej samej nazwie i jest chroniony jako dziedzictwo przyrodnicze. Ulcinj od wieków słynął z oliwy, a w mieście działały dziesiątki tradycyjnych tłoczni.

Oliwa w życiu codziennym

W albańskich i czarnogórskich domach na wybrzeżu oliwa jest podstawowym tłuszczem kuchennym, a jej zapas z rodzinnych drzew stoi w spiżarni przez cały rok. Oliwą polewa się sałatki, ryby, warzywa i chleb, a oliwki, zielone i czarne, podaje się do każdego posiłku, często z białym serem i domową rakiją. W wielu rodzinach oliwę daje się w prezencie krewnym, którzy wyemigrowali do Włoch, Grecji czy Niemiec.

Odmiany

W Albanii najważniejszą odmianą jest Kalinjot, uprawiana głównie wokół Vlory i Fieru, dająca oliwy owocowe, o średniej intensywności, z nutą zielonych ziół, a także oliwki stołowe. Inne albańskie odmiany to Kotruvsi, Ulli i Bardhë z okolic Tirany i Mixan. W Czarnogórze dominuje Žutica, dająca oliwy łagodne, owocowe i złociste, a obok niej Crnica i Lumbardeška. W obu krajach w nowych gajach sadzi się też odmiany włoskie i hiszpańskie, takie jak Leccino i Frantoio.

Zbiór i tłoczenie

W obu krajach oliwki zbiera się od października do grudnia, w większości ręcznie lub przez strząsanie gałęzi kijami na rozłożone płachty. W wielu wioskach zbiór jest wydarzeniem rodzinnym, a oliwę z własnych drzew przechowuje się na cały rok. Dawniej oliwki tłoczono w tradycyjnych tłoczniach z kamiennymi żarnami, dziś coraz częściej w nowoczesnych zakładach z wirówkami, które pozwalają uzyskać oliwę wyższej jakości.

Tłocznie i producenci

W Albanii oliwę tłoczy się w setkach małych tłoczni, a większość trafia na rynek krajowy lub jest sprzedawana bezpośrednio przez rolników. Coraz więcej firm butelkuje oliwę pod własnymi markami i eksportuje ją do krajów Unii Europejskiej. W Czarnogórze działa kilka nowoczesnych tłoczni, w tym publiczna tłocznia w Barze, która łączy produkcję z edukacją i promocją, a rodzinne gospodarstwa zdobywają medale na konkursach w Nowym Jorku. Wybranych laureatów wymieniamy poniżej.

Kuchnia

Kuchnia Albanii i Czarnogóry łączy wpływy bałkańskie, tureckie, greckie i włoskie, a oliwa jest w niej podstawowym tłuszczem na wybrzeżu. W Albanii przygotowuje się byrek, placek z cienkiego ciasta z nadzieniem ze szpinaku, sera lub mięsa, sałatki albańskie z pomidorów, ogórków, cebuli i oliwek, a także dania z warzyw duszonych w oliwie. W Czarnogórze popularne są ryba z grilla polewana oliwą z czosnkiem i natką, crni rižot z Budvy i dania, które opisujemy w artykule chleb, sałata i makaron po czarnogórsku. Wszystkie przepisy znajdziesz w katalogu kuchni Francji i Adriatyku.

Oleoturystyka

Albania i Czarnogóra to dobre miejsca dla osób szukających mniej znanych regionów oliwnych. W Barze warto zobaczyć Starą Maslinę i stare miasto Stari Bar, a w Ulcinju gaj Valdanos. W Albanii, w okolicach Vlory i Beratu, miasta tysiąca okien wpisanego na listę światowego dziedzictwa, można odwiedzić tłocznie i gaje na tarasach, a w Butrincie zobaczyć ruiny starożytnego miasta wśród oliwek.

Jak wybierać oliwę z regionu

Szukaj oliw z nazwą odmiany, Kalinjot lub Žutica, regionu i rokiem zbioru. Albańskie i czarnogórskie oliwy są coraz łatwiej dostępne w Europie, często w przystępnych cenach. Oliwy z Žuticy są łagodne, dobre do ryb i sałatek, a z Kalinjot bardziej intensywne. Więcej o oliwie z Adriatyku w artykułach Istria i Wyspy dalmatyńskie.

Nagrodzeni producenci z regionu

Producenci z regionu wyróżnieni w ostatnim sezonie na międzynarodowych konkursach i w przewodnikach:

Dania z regionu w katalogu przepisów

Dania z regionu opisane w katalogach kuchni, z rekomendowaną oliwą:

Najczęściej zadawane pytania

Ile lat ma Stara Maslina w Barze?

Jej wiek szacuje się na ponad dwa tysiące lat.

Jaka odmiana dominuje w Albanii?

Kalinjot, uprawiana głównie wokół Vlory i Fieru.

Jaka odmiana dominuje w Czarnogórze?

Žutica.

Czym jest gaj Valdanos?

To jeden z największych i najstarszych gajów oliwnych na wschodnim Adriatyku, w pobliżu Ulcinja.

Czy oliwa z Albanii jest dostępna w Polsce?

Coraz częściej, bo albańscy producenci rozwijają eksport do Unii Europejskiej.

Zobacz także