Korčulansko maslinovo ulje

Korčulansko maslinovo ulje, czyli oliwa z Korčuli, to chroniona nazwa pochodzenia oliwy extra virgin z wyspy Korčula w południowej Dalmacji, zarejestrowana w Unii Europejskiej w 2015 roku. Korčula, jedna z najbardziej zielonych wysp Adriatyku, słynie z gęstych lasów sosnowych, winnic, średniowiecznego miasta Korčula i tradycji oliwnej sięgającej starożytności. Oliwa z Korčuli powstaje głównie z rodzimej odmiany Lastovka, a także Drobnicy, Oblicy i Levantinki, i ma owocowy, ziołowy charakter z wyraźną goryczką i pikantnością. Na wyspie działa około tysiąca gospodarstw oliwnych i kilkanaście tłoczni, a oliwa jest dla wielu rodzin ważnym źródłem dochodu i częścią tożsamości.

Obszar

Oznaczenie obejmuje całą wyspę Korčula. Najwięcej gajów rośnie w zachodniej i środkowej części wyspy, wokół Blato, Vela Luka, Smokvicy i Čary, w żyznych dolinach i na tarasach otoczonych kamiennymi murkami, a także na wschodzie, w okolicach Lumbardy i miasta Korčula. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym, suchym latem i łagodną, deszczową zimą, z dużą ilością słońca. Wyspa jest pokryta lasami sosny alpejskiej, które chronią gaje przed wiatrem i tworzą wyjątkowy mikroklimat.

Historia

Oliwki uprawiano na Korčuli od czasów greckich kolonistów, którzy w IV wieku przed naszą erą założyli tu osadę Korkyra Melaina, czyli Czarna Korkyra, nazwaną tak od ciemnych lasów pokrywających wyspę. Rzymianie i Wenecjanie rozwinęli uprawę, a w średniowieczu i czasach nowożytnych oliwa, wino i drewno były głównymi produktami wyspy. Średniowieczne miasto Korčula, z jednym z najstarszych statutów miejskich w tej części Europy, było ważnym ośrodkiem handlu, a oliwa z wyspy trafiała do portów całego Adriatyku. W XX wieku emigracja sprawiła, że wiele gajów porzucono, ale w ostatnich dekadach oliwiarstwo na wyspie się odradza.

Odmiany

Najważniejszą odmianą jest Lastovka, nazwana od pobliskiej wyspy Lastovo, rodzima odmiana dająca oliwy aromatyczne, owocowe, z nutą zielonych ziół i zielonego jabłka, ze średnią goryczką i pikantnością. Drobnica, odmiana o drobnych owocach, daje oliwy intensywniejsze, a Oblica, najczęściej uprawiana odmiana w Chorwacji, oliwy łagodniejsze i owocowe. Levantinka, znana z wyspy Šolta, dodaje intensywności. Oliwa z Korčuli jest zwykle kupażem tych odmian, z przewagą Lastovki.

Charakter oliwy

Oliwa z oznaczeniem ma średnio intensywną owocowość, z nutami świeżej trawy, zielonych ziół, liścia oliwnego, zielonego jabłka i migdała. Goryczka i pikantność są wyraźne, ale zrównoważone, a finisz świeży i długi. Specyfikacja wymaga, żeby oliwa była butelkowana w ciemnym szkle, które chroni ją przed światłem, co jest rzadkim i bardzo rozsądnym wymogiem. Każda partia przechodzi kontrolę chemiczną i sensoryczną przed sprzedażą z oznaczeniem. Oliwy z wczesnego zbioru są bardziej zielone i pikantne, a z późniejszego łagodniejsze i słodsze, z nutą dojrzałych owoców, i wielu producentów oferuje obie wersje.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki na Korčuli zbiera się od października do grudnia, głównie ręcznie, bo wiele gajów rośnie na tarasach i stromych zboczach. Rodziny wychodzą do gajów, rozkładają siatki i zbierają owoce, a potem zawożą je do jednej z kilkunastu tłoczni na wyspie, często spółdzielczych. Oliwki muszą być przetłoczone na wyspie, w krótkim czasie od zbioru. Wiele rodzin zatrzymuje część oliwy dla siebie na cały rok, a resztę sprzedaje.

Blato, Vela Luka i Smokvica

Blato, w środkowej części wyspy, to jedno z największych miasteczek Korčuli, z długą aleją lipową i rozległymi polami i gajami w okolicy. Vela Luka, na zachodnim krańcu wyspy, to miasteczko portowe z tradycją rybołówstwa, budowy statków i oliwiarstwa, a w jego pobliżu znajduje się jaskinia Vela špilja z prehistorycznymi znaleziskami. Smokvica i Čara słyną z białego wina Pošip, a w Lumbardzie, na wschodzie wyspy, uprawia się rzadką odmianę winorośli Grk.

Oliwa i wino

Na Korčuli oliwa i wino od wieków idą w parze. Wiele rodzin uprawia zarówno drzewa oliwne, jak i winorośl, a w piwnicach obok beczek z winem stoją dzbany z oliwą. Białe wina z Pošipu z okolic Smokvicy i Čary oraz z Grku z Lumbardy należą do najbardziej cenionych win Chorwacji, a degustacja wina i oliwy w jednym gospodarstwie to popularna atrakcja dla turystów. Do tego podaje się ser, pršut, oliwki i domowy chleb.

Rodziny i spółdzielnie

Oliwiarstwo na Korčuli opiera się na rodzinach, które mają po kilkadziesiąt lub kilkaset drzew, często odziedziczonych po dziadkach. Spółdzielnie i lokalne tłocznie skupują oliwki od rolników, tłoczą je i pomagają w sprzedaży oliwy, a stowarzyszenie producentów oliwy z Korčuli doprowadziło do rejestracji chronionej nazwy pochodzenia. Dzięki temu nawet małe gospodarstwa mogą sprzedawać oliwę z oznaczeniem i budować jej markę.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielnie i rodzinne gospodarstwa z całej wyspy. Ilości są niewielkie, a oliwa jest sprzedawana głównie na wyspie, w Chorwacji i turystom. Coraz więcej gospodarstw zdobywa nagrody na konkursach i sprzedaje oliwę także przez internet. Wybranych producentów z wyspy można znaleźć także w naszym atlasie producentów, wśród firm z Chorwacji.

W kuchni

Oliwa z Korčuli pasuje do kuchni południowej Dalmacji: do ryb z grilla i owoców morza, do buzary, brudetu i crni rižot, do blitva s krumpirom, sałatek i chleba z serem i pršutem. Na wyspie przygotowuje się też makaron żrnovski, ręcznie robiony z Žrnova, podawany z sosem i oliwą. O regionie piszemy na stronie Wyspy dalmatyńskie.

Oleoturystyka

Korčula to jedna z najpiękniejszych wysp Adriatyku. W średniowiecznym mieście Korčula, otoczonym murami i nazywanym czasem małym Dubrownikiem, można zobaczyć tradycyjny taniec z mieczami moreška i dom, który według tradycji związany jest z Markiem Polo. W okolicach Blato, Vela Luka i Smokvicy gospodarstwa organizują degustacje oliwy i wina, a jesienią można wziąć udział w zbiorach. Na wyspę dopływa się promem lub katamaranem ze Splitu, Dubrownika albo z półwyspu Pelješac.

Przechowywanie

Oliwę z Korčuli przechowuj w ciemnej butelce, w której jest sprzedawana, w chłodnym miejscu, z dala od światła i ciepła. Najlepiej smakuje w pierwszym roku od zbioru, a po otwarciu warto zużyć ją w ciągu kilku tygodni. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Korčulansko maslinovo ulje, informację o chronionej nazwie pochodzenia i unijny znak, a butelka jest zawsze z ciemnego szkła. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta. Najłatwiej kupić ją na wyspie, w gospodarstwach i sklepach, a także w chorwackich sklepach z produktami regionalnymi. O wszystkich oznaczeniach piszemy w dziale oznaczenia pochodzenia.

Najczęściej zadawane pytania

Z jakich odmian powstaje oliwa z Korčuli?

Głównie z Lastovki, a także z Drobnicy, Oblicy i Levantinki.

Kiedy oliwa z Korčuli otrzymała chronioną nazwę pochodzenia?

W 2015 roku.

Dlaczego oliwa z Korčuli musi być w ciemnej butelce?

Bo specyfikacja wymaga ochrony oliwy przed światłem, które przyspiesza jej starzenie.

Jak smakuje oliwa z Korčuli?

Owocowo i ziołowo, z nutą zielonego jabłka, z zrównoważoną goryczką i pikantnością.

Gdzie na Korčuli rosną gaje?

Głównie wokół Blato, Vela Luka, Smokvicy i Čary, a także na wschodzie wyspy.

Ile gospodarstw oliwnych jest na Korčuli?

Około tysiąca, a tłoczni kilkanaście.

Zobacz także

• Ekstra djevičansko maslinovo ulje Cres
• Istra
• Wyspy dalmatyńskie
• Buzara
• Oznaczenia pochodzenia