Strona główna › Regiony › Palestyna i Jordania

Palestyna i Jordania

Pokaż na mapie

Palestyna i Jordania to kraje, w których drzewo oliwne jest czymś więcej niż rośliną uprawną. Jest symbolem przywiązania do ziemi, rodziny i tradycji, a zbiór oliwek jesienią to jedno z najważniejszych wydarzeń roku, w którym biorą udział całe rodziny. W Palestynie oliwki rosną na znacznej części ziemi rolnej, a z oliwy żyją dziesiątki tysięcy rodzin. W Jordanii gaje oliwne pokrywają wzgórza na północy kraju, a w ostatnich dekadach powstały też nowe, nawadniane plantacje na pustyni. W obu krajach dominuje odmiana Nabali, dająca oliwy intensywne, zielone i pikantne.

Krajobraz i klimat

Gaje oliwne rosną tu na wzgórzach i w dolinach, od wybrzeża po wyżyny wznoszące się na kilkaset metrów nad poziom morza. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym, suchym latem i deszczową zimą, a im dalej na wschód, tym bardziej suchy. Tradycyjne gaje to stare, nienawadniane plantacje na kamienistych tarasach, otoczone murkami z kamieni zebranych z pól. W wielu wioskach rosną drzewa, które mają setki lat, a niektóre uważa się za tysiącletnie.

Historia

Ziemie dzisiejszej Palestyny, Izraela, Jordanii, Libanu i Syrii to jedno z miejsc, gdzie drzewo oliwne udomowiono najwcześniej, kilka tysięcy lat przed naszą erą. Archeolodzy znajdują tu jedne z najstarszych śladów tłoczenia oliwy na świecie, a oliwa pojawia się w najstarszych tekstach regionu, w Biblii i w Koranie, jako symbol błogosławieństwa, światła i pokoju. Przez stulecia oliwa była podstawą gospodarki regionu, a jej handel łączył go z Egiptem, Mezopotamią i basenem Morza Śródziemnego.

Odmiana Nabali

Nabali, nazywana też Nabali Baladi, czyli lokalna, to najważniejsza odmiana oliwek w Palestynie i Jordanii. Jej nazwa wiąże się zwykle z miastem Nablus. Daje oliwy intensywne, zielone, z nutami świeżej trawy, karczocha, ziół i zielonego migdała, z wyraźną goryczką i pikantnością. Nabali dobrze znosi suszę i ubogie gleby, a z jej owoców przygotowuje się też oliwki stołowe. W Jordanii popularna jest jej ulepszona forma, nazywana Nabali Muhassan, a obok niej odmiany Rasi’i i Souri. W nowych gajach sadzi się też odmiany zagraniczne, takie jak Barnea i Arbequina.

Zbiór oliwek jako święto

Zbiór oliwek, po arabsku mausim, czyli sezon, trwa od października do listopada i jest najważniejszym wydarzeniem w rolniczym kalendarzu. Całe rodziny, od dziadków po wnuki, wychodzą do gajów, rozkładają płachty pod drzewami, strząsają owoce kijami i zbierają je ręcznie. W przerwach je się wspólnie chleb z oliwą i zaatarem, pomidory, oliwki i herbatę z szałwią, śpiewa i opowiada historie. Dawniej szkoły w wielu wioskach ogłaszały w tym czasie kilka dni wolnego, żeby dzieci mogły pomóc w zbiorach. Oliwki zawozi się do lokalnych tłoczni, gdzie każda rodzina odbiera oliwę z własnych drzew.

Palestyna

Najważniejsze regiony oliwne Palestyny to okolice Dżeninu, Nablusu, Tulkarem i Kalkilii na północy Zachodniego Brzegu, a także okolice Ramallah, Salfitu i Betlejem. Palestyńska oliwa jest w dużej części sprzedawana lokalnie i w krajach arabskich, a część trafia na eksport, często przez spółdzielnie rolnicze działające w systemie sprawiedliwego handlu. Rolnicy zmagają się z wieloma trudnościami, w tym z utrudnionym w niektórych miejscach dostępem do gajów z powodu konfliktu, suszą i niskimi cenami skupu.

Oliwki stołowe i przetwory

W Palestynie i Jordanii część oliwek przeznacza się na oliwki stołowe, które każda rodzina przygotowuje jesienią na cały rok. Zielone oliwki łamie się kamieniem lub nacina nożem, moczy w wodzie, a potem zalewa solanką z cytryną, papryczkami chili i czasem plasterkami pomarańczy gorzkiej. Czarne oliwki suszy się w soli. Słoiki z oliwkami, oliwą, labneh w oliwie i zaatarem stoją w spiżarniach obok siebie, a zapasy z jesiennego zbioru wystarczają na cały rok.

Mydło z Nablusu

Nablus od stuleci słynie z mydła z oliwy, wytwarzanego ręcznie w tradycyjnych mydlarniach w starym mieście. Mydło gotuje się z oliwy, wody i sody, wylewa na posadzkę do zastygnięcia, kroi w kostki, stempluje i układa w wysokie, stożkowe wieże do wyschnięcia, co trwa nawet kilka miesięcy. Mydło z Nablusu było przez wieki eksportowane do całego Bliskiego Wschodu, a choć dziś działa niewiele mydlarni, pozostaje symbolem miasta.

Jordania

W Jordanii gaje oliwne rosną przede wszystkim na wyżynach północnych, wokół Irbidu, Adżlunu i Dżarasz, gdzie pada najwięcej deszczu, a także w dolinie Jordanu. W ostatnich dekadach powstały też duże, nawadniane gaje na terenach pustynnych, na przykład w okolicach Mafraku, gdzie oliwki uprawia się z pomocą nawadniania kroplowego. Jordańska oliwa jest sprzedawana głównie na rynku krajowym, a oliwa i oliwki stołowe są podstawą codziennej kuchni. W okolicach Adżlunu, słynącego z zamku z czasów wypraw krzyżowych i zielonych wzgórz, gaje oliwne przyciągają też turystów, a lokalne tłocznie w sezonie sprzedają świeżą oliwę prosto od rolników.

Kuchnia

Kuchnia Palestyny i Jordanii należy do kuchni Lewantu, w której oliwa jest obecna niemal wszędzie. Najbardziej palestyńskim daniem jest musakhan: kurczak pieczony z ogromną ilością cebuli, sumaku i świeżej oliwy z nowego zbioru, na chlebie taboon. Na śniadanie je się zeit w zaatar, labneh i manakish, a na obiad galayet bandora, fatteh czy burghul biz-ziet. Na święta piecze się ciasteczka z daktylami, takie jak ka’ak bil ma’amoul. Wszystkie przepisy znajdziesz w katalogu kuchni Lewantu.

Jak wybierać oliwę z Palestyny i Jordanii

Szukaj oliw z odmiany Nabali, z nazwą regionu lub spółdzielni i rokiem zbioru. Palestyńska oliwa jest dostępna w Europie głównie przez sklepy ze sprawiedliwym handlem i ze zdrową żywnością. Intensywne oliwy z Nabali świetnie pasują do chleba, zaataru, labneh, sałatek i strączków, a świeża oliwa z nowego zbioru jest podstawą musakhanu.

Dania z regionu w katalogu przepisów

Dania z regionu opisane w katalogach kuchni, z rekomendowaną oliwą:

Najczęściej zadawane pytania

Jaka odmiana dominuje w Palestynie i Jordanii?

Nabali, której nazwa wiąże się z miastem Nablus.

Kiedy odbywa się zbiór oliwek?

Od października do listopada, jako rodzinne święto.

Czym słynie Nablus?

Z odmiany Nabali i z ręcznie robionego mydła z oliwy.

Gdzie w Jordanii uprawia się oliwki?

Głównie na wyżynach północnych, wokół Irbidu, Adżlunu i Dżarasz, oraz w nowych gajach na pustyni.

Czym jest musakhan?

To palestyński kurczak z cebulą, sumakiem i dużą ilością świeżej oliwy na chlebie taboon.

Gdzie kupić palestyńską oliwę?

Głównie w sklepach ze sprawiedliwym handlem i ze zdrową żywnością.

Jak przygotowuje się oliwki w Palestynie?

Zielone oliwki łamie się, moczy w wodzie i zalewa solanką z cytryną i chili, a czarne suszy w soli.

Zobacz także