Strona główna › Regiony › Apulia

Apulia

Pokaż na mapie

Apulia, w obcasie włoskiego buta, to największy region oliwny Włoch. Daje mniej więcej połowę włoskiej oliwy, a jej gaje, z kilkudziesięcioma milionami drzew, ciągną się od półwyspu Gargano na północy przez Tavoliere, Terra di Bari i dolinę Itrii po Salento na południu. Apulia to kraina monumentalnych, stuletnich, a nawet tysiącletnich drzew oliwnych, białych miasteczek, trulli i masserii, czyli dawnych gospodarstw obronnych. Jej oliwy są bardzo zróżnicowane: od bardzo intensywnych, gorzkich i pikantnych oliw z Coratiny po łagodne oliwy z Ogliaroli i Peranzany. Od 2013 roku region zmaga się z epidemią bakterii Xylella fastidiosa, która zniszczyła miliony drzew w Salento.

Krajobraz i klimat

Apulia to w większości płaski lub lekko pofałdowany region, z wapiennym płaskowyżem Murgia w środku i długim wybrzeżem Adriatyku i Morza Jońskiego. Klimat jest gorący i suchy, z łagodnymi zimami. Gaje oliwne rosną na czerwonej ziemi, otoczone murkami z białego wapienia, często obok winnic, sadów migdałowych i pól zbóż. Na wybrzeżu między Monopoli, Fasano i Ostuni rozciąga się Piana degli Ulivi Secolari, równina stuletnich drzew oliwnych, z drzewami o ogromnych, poskręcanych pniach, z których część ma ponad tysiąc lat.

Historia

Oliwki uprawiano w Apulii od czasów greckich kolonii Wielkiej Grecji, a Rzymianie rozwinęli tu uprawę na wielką skalę. W średniowieczu i czasach nowożytnych Apulia była jednym z głównych dostawców oliwy dla Europy, a oliwa z portów Gallipoli i Bari płynęła do Wenecji, Anglii i Rosji, gdzie używano jej do oświetlenia ulic i w przemyśle włókienniczym. W wielu miasteczkach zachowały się podziemne tłocznie, frantoi ipogei, wykute w skale, w których pracowano od średniowiecza do XIX wieku. Apulia chroni swoje monumentalne drzewa oliwne specjalnym prawem regionalnym, które zabrania ich wycinania i przesadzania.

Odmiany

Najważniejszą odmianą północnej i środkowej Apulii jest Coratina, dająca oliwy bardzo intensywne, gorzkie i pikantne, z nutami karczocha, cykorii i zielonego migdała, rekordowo bogate w polifenole. W okolicach Bari uprawia się też Ogliarolę barese, Cima di Bitonto i Cima di Mola, w prowincji Foggia Peranzanę, dającą oliwy owocowe i zrównoważone, a w Salento Ogliarolę salentinę i Cellinę di Nardò. W zniszczonych przez Xylellę gajach Salento sadzi się teraz odmiany odporne, przede wszystkim Leccino i Favolosę.

Oznaczenia pochodzenia

Apulia ma pięć chronionych nazw pochodzenia oliwy i jedno oznaczenie geograficzne. Terra di Bari, z podstrefami Castel del Monte, Bitonto i Murgia dei Trulli e delle Grotte, opiera się głównie na Coratinie i Ogliaroli. Dauno obejmuje prowincję Foggia, z Peranzaną i Coratiną. Collina di Brindisi, Terra d’Otranto i Terre Tarentine obejmują południe regionu. Oznaczenie geograficzne Olio di Puglia obejmuje cały region. Zestawienie oznaczeń znajdziesz w dziale oznaczenia pochodzenia.

Xylella fastidiosa

W 2013 roku w Salento wykryto bakterię Xylella fastidiosa, przenoszoną przez owady, która zatyka naczynia drzew oliwnych i powoduje ich zamieranie. Bakteria rozprzestrzeniła się na północ, niszcząc miliony drzew, w tym wiele stuletnich, i zmieniając krajobraz południowej Apulii, gdzie całe połacie gajów to dziś suche, szare kikuty. Lokalne odmiany Ogliarola salentina i Cellina di Nardò okazały się bardzo wrażliwe, a odporne lub tolerancyjne są Leccino i Favolosa, którymi obsadza się nowe gaje. Walka z Xylellą, ochrona drzew w północnej Apulii i odbudowa Salento to dziś największe wyzwania regionu.

Tłocznie i producenci

W Apulii działa ponad tysiąc tłoczni, od wielkich spółdzielni po małe frantoi w masseriach. Region produkuje dużo oliwy luzem, sprzedawanej firmom z innych regionów Włoch i z zagranicy, ale coraz więcej producentów butelkuje oliwę z wczesnego zbioru pod własnymi markami i zdobywa najwyższe nagrody. Wybrane firmy z regionu wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

Kuchnia

Kuchnia Apulii to kuchnia warzyw, strączków, makaronów i dużej ilości oliwy. Symbolem jest orecchiette z cime di rapa, czyli makaron uszka z gorzkimi pędami rzepy, czosnkiem, anchois i oliwą, a także fave e cicoria, purée z bobu z cykorią polane intensywną oliwą, frisa, suchar z pomidorami i oliwą, taralli, focaccia barese i panzerotti. Popularne są też zupy strączkowe, takie jak pasta e ceci i pasta e fagioli. Wszystkie przepisy znajdziesz w katalogu kuchni włoskiej.

Oleoturystyka

Apulia oferuje wiele możliwości poznania oliwy. W masseriach, często zamienionych w hotele, można zwiedzać tłocznie, degustować oliwę i spacerować po gajach stuletnich drzew. Na równinie między Fasano a Ostuni wyznaczono trasy wśród monumentalnych oliwek, a w Gallipoli, Otranto i innych miasteczkach Salento można zwiedzać podziemne tłocznie. Oliwę łatwo połączyć z wizytą w Alberobello z trullami, Lecce z barokowymi kościołami i na plażach Adriatyku i Morza Jońskiego.

Jak wybierać oliwę z Apulii

Szukaj oliw z oznaczeniem Terra di Bari, Dauno lub Olio di Puglia, z odmianą i rokiem zbioru. Oliwy z Coratiny są bardzo intensywne, idealne do strączków, warzyw i mięs, a z Peranzany i Ogliaroli łagodniejsze, dobre do ryb i sałatek. Więcej o włoskiej oliwie w artykule o Włoszech.

Wybrani producenci z regionu

Wybrane tłocznie, spółdzielnie i gospodarstwa z regionu. Pełną listę wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

Dania z regionu w katalogu przepisów

Dania z regionu opisane w katalogach kuchni, z rekomendowaną oliwą:

  • Orecchiette alle cime di rapa: orecchiette z rzepą; oliwa: intensywna, Coratina
  • Tiella di riso, patate e cozze: tiella z ryżem, ziemniakami i małżami; oliwa: średnia, Ogliarola
  • Fave e cicorie (’ncapriata): bób z cykorią; oliwa: intensywna, Coratina
  • Frisella: frisella; oliwa: średnia
  • Focaccia barese: focaccia z Bari; oliwa: średnia
  • Ciambotta del Gargano: ciambotta z Gargano; oliwa: średnia, Peranzana
  • Impepata di cozze: małże z pieprzem; oliwa: średnia
  • Polpo in acqua sua: ośmiornica we własnym sosie; oliwa: średnia
  • Spaghetti all’assassina: spaghetti zabójcy; oliwa: średnia
  • Cavatelli con le cozze: cavatelli z małżami; oliwa: średnia
  • Frittata di lampascioni: frittata z lampascioni; oliwa: intensywna
  • Taralli: taralli; oliwa: średnia
  • Pettole: pettole; oliwa: łagodna
  • Cartellate: cartellate; oliwa: średnia
  • Burrata con pane e olio: burrata z chlebem i oliwą; oliwa: średnia
  • Occhi di Santa Lucia: „oczy św. Łucji”; oliwa: średnia

Najczęściej zadawane pytania

Ile oliwy daje Apulia?

Mniej więcej połowę oliwy produkowanej we Włoszech.

Jakie odmiany uprawia się w Apulii?

Głównie Coratinę, Ogliarolę, Peranzanę i Cellinę di Nardò, a w nowych gajach Leccino i Favolosę.

Czym jest Xylella fastidiosa?

To bakteria, która od 2013 roku niszczy drzewa oliwne w Salento.

Czym są frantoi ipogei?

To podziemne tłocznie wykute w skale, w których pracowano od średniowiecza do XIX wieku.

Gdzie zobaczyć stuletnie drzewa oliwne?

Na równinie Piana degli Ulivi Secolari między Fasano, Ostuni i Monopoli.

Zobacz także