Dauno

Dauno to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z prowincji Foggia, w północnej Apulii, krainie nazywanej od starożytności Daunią, od ludu Daunów, który ją zamieszkiwał. Obejmuje cztery podstrefy o bardzo różnym krajobrazie i odmianach: Alto Tavoliere, z odmianą Peranzana, Basso Tavoliere, z Coratiną, półwysep Gargano, z Ogliarolą Garganica, i wzgórza Sub-Appennino, na zboczach Apeninów. Oliwy z oznaczeniem są owocowe, od zrównoważonych i łagodnych po intensywne, gorzkie i pikantne, w zależności od podstrefy i odmiany. Dauno należy do najstarszych apulijskich oznaczeń oliwy, zarejestrowanych w Unii Europejskiej pod koniec lat dziewięćdziesiątych.

Obszar i podstrefy

Alto Tavoliere obejmuje północną część równiny Tavoliere, wokół San Severo, Torremaggiore i San Paolo di Civitate. Dominuje tu Peranzana, odmiana dająca oliwy owocowe, zrównoważone, z nutą pomidora, karczocha i migdała.

Basso Tavoliere obejmuje południową część równiny, wokół Cerignoli i Orta Nova. Dominuje tu Coratina, dająca oliwy intensywne, gorzkie i pikantne. Cerignola słynie też z ogromnych oliwek stołowych Bella di Cerignola.

Gargano obejmuje górzysty półwysep wysunięty w Adriatyk, wokół Vieste, Mattinaty, Monte Sant’Angelo i Vico del Gargano. Dominuje tu Ogliarola Garganica, dająca oliwy łagodne, owocowe, z nutą migdała i dojrzałych owoców.

Sub-Appennino obejmuje wzgórza na zachodzie prowincji, u stóp Apeninów, wokół Lucery i Troi. Rosną tu Ogliarola, Coratina i Rotondella, a oliwy są owocowe i zrównoważone.

Historia

Daunia była zamieszkana od tysięcy lat, a jej mieszkańcy, Daunowie, zostawili po sobie kamienne stele z wyrytymi scenami z życia. Rzymianie rozwinęli uprawę oliwek na równinie Tavoliere, a w średniowieczu Fryderyk II, cesarz i król Sycylii, miał w Foggii jedną ze swoich ulubionych rezydencji. Przez wieki Tavoliere było krainą pastwisk i zbóż, a gaje oliwne rozrosły się głównie w XIX i XX wieku. Na Gargano, w lesie Umbra i nad morzem, rosną wiekowe drzewa oliwne, często na tarasach schodzących do wody.

Odmiana Peranzana

Peranzana, nazywana też Provenzale, to odmiana typowa dla okolic San Severo i Torremaggiore, w podstrefie Alto Tavoliere. Według lokalnej tradycji przywieziono ją z Prowansji, o czym świadczy jej druga nazwa. Daje oliwy owocowe, zrównoważone, z wyraźną nutą zielonego pomidora, karczocha i migdała, z umiarkowaną goryczką i pikantnością. W ostatnich latach oliwy z Peranzany zdobywają coraz więcej nagród na konkursach, a odmiana stała się jednym z symboli północnej Apulii. Jej duże owoce nadają się też na oliwki stołowe.

Bella di Cerignola

Cerignola, w podstrefie Basso Tavoliere, słynie z oliwek stołowych Bella di Cerignola, jednych z największych oliwek na świecie. Są ogromne, mięsiste, o łagodnym smaku, a przygotowuje się je zielone, czerwone lub czarne. Mają własną chronioną nazwę pochodzenia, La Bella della Daunia, i są eksportowane do wielu krajów. W okolicach Cerignoli obok gajów na oliwki stołowe rosną gaje Coratiny na oliwę.

Równina Tavoliere

Tavoliere delle Puglie to druga co do wielkości równina we Włoszech, po Nizinie Padańskiej. Przez stulecia była krainą pastwisk, na które pasterze z Abruzji i Molise przepędzali stada owiec na zimę, a dziś to jedno z najważniejszych zagłębi rolniczych Włoch, z polami pszenicy durum, pomidorów, winnicami i gajami oliwnymi.

Charakter oliwy

Charakter oliwy Dauno zależy od podstrefy. Oliwy z Peranzany są owocowe i zrównoważone, z nutami pomidora i migdała, z Coratiny intensywne, gorzkie i pikantne, bogate w polifenole, a z Ogliaroli Garganica łagodne i słodkawe. Wspólną cechą oliw z Daunii jest świeży, owocowy aromat i dobra równowaga między goryczką a pikantnością, a ich różnorodność sprawia, że z jednego oznaczenia można dobrać oliwę do niemal każdej potrawy. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne dla każdej podstrefy, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od października do grudnia, Coratinę i Peranzanę często wcześnie. Na równinach zbiór odbywa się mechanicznie, otrząsarkami, a na Gargano i wzgórzach Sub-Appennino także ręcznie. Oliwki trafiają do frantoi w krótkim czasie od zbioru, często tego samego dnia. W prowincji Foggia działa wiele tłoczni, od dużych spółdzielni po rodzinne frantoi, a coraz więcej producentów tłoczy oliwę z wczesnego zbioru, bogatą w polifenole, i butelkuje ją pod własnymi markami zamiast sprzedawać luzem.

Gargano

Półwysep Gargano, nazywany ostrogą włoskiego buta, to park narodowy z lasami bukowymi, białymi klifami, jaskiniami i plażami. Vieste i Peschici, białe miasteczka na skałach nad morzem, są popularnymi miejscami wypoczynku, a Monte Sant’Angelo, z sanktuarium świętego Michała Archanioła, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest jednym z najstarszych miejsc pielgrzymkowych w Europie. Gaje oliwne na Gargano rosną na tarasach nad morzem i w dolinach.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielnie, rodzinne frantoi i gospodarstwa z prowincji Foggia. Wiele z nich, zwłaszcza producenci oliwy z Peranzany, zdobywa nagrody na konkursach we Włoszech i za granicą. Wybranych producentów wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwa Dauno pasuje do kuchni północnej Apulii: do orecchiette z cime di rapa, zup strączkowych, takich jak pasta e ceci, pieczonych warzyw, pane di Monte Sant’Angelo, dużego chleba z Gargano, ryb z wybrzeża Gargano i serów, takich jak caciocavallo. Łagodne oliwy z Gargano świetnie sprawdzają się do ryb i owoców morza, a intensywne z Coratiny do strączków i mięs. O regionie piszemy na stronie Apulia.

Oleoturystyka

Prowincja Foggia łączy oliwę z przyrodą Gargano, plażami i pielgrzymkowymi szlakami. Frantoi i gospodarstwa organizują degustacje i wizyty, a w San Severo, Lucerze i miasteczkach Gargano można połączyć zwiedzanie z kosztowaniem lokalnej oliwy. Jesienią, w czasie zbiorów, w wielu miasteczkach odbywają się święta nowej oliwy, a wiosną i latem Gargano przyciąga turystów plażami, lasami i szlakami pieszymi.

Przechowywanie

Oliwę Dauno przechowuj w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu. Oliwy z Coratiny długo zachowują świeżość, a łagodniejsze z Ogliaroli najlepiej zużyć w ciągu roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Dauno, często z nazwą podstrefy, napis Denominazione di Origine Protetta i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru, nazwą producenta i podstrefą, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O włoskiej oliwie piszemy w artykule o Włoszech, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

• Elia Caprioli

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Dauno?

Z prowincji Foggia w północnej Apulii, nazywanej Daunią.

Jakie podstrefy ma oznaczenie Dauno?

Alto Tavoliere, Basso Tavoliere, Gargano i Sub-Appennino.

Jakie odmiany obejmuje oznaczenie?

Głównie Peranzanę, Coratinę, Ogliarolę Garganica i Rotondellę.

Jak smakuje oliwa Dauno?

Od owocowej i zrównoważonej z Peranzany po intensywną i gorzką z Coratiny.

Czym jest Gargano?

To górzysty półwysep i park narodowy w prowincji Foggia, z gajami oliwnymi nad morzem.

Jak rozpoznać oliwę z oznaczeniem?

Po nazwie Dauno, często z nazwą podstrefy, i unijnym znaku.

Zobacz także

• Terra di Bari
• Apulia
• Coratina
• Pasta e ceci
• Oznaczenia pochodzenia