Val di Mazara

Val di Mazara to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z zachodniej i środkowej Sycylii, obejmująca prowincje Palermo i Agrygent. Nazwa nawiązuje do historycznego podziału wyspy z czasów arabskich i normańskich na trzy doliny: Val di Mazara na zachodzie, Val di Noto na południowym wschodzie i Val Demone na północnym wschodzie. To rozległy obszar, od wybrzeża Morza Tyrreńskiego wokół Palermo po wybrzeże Morza Śródziemnego wokół Agrygentu, z gajami na wzgórzach, w dolinach i na wybrzeżu. Oliwa z oznaczeniem powstaje z rodzimych odmian Biancolilla, Nocellara del Belice i Cerasuola i jest owocowa, zrównoważona, z nutami migdała, karczocha, zielonych owoców i ziół, z delikatną goryczką i pikantnością.

Obszar

Oznaczenie obejmuje gminy w prowincjach Palermo i Agrygent, od okolic Palermo, Corleone i Termini Imerese po Agrygent, Sciaccę, Licatę i dolinę rzeki Platani. Gaje rosną na wysokości od poziomu morza do kilkuset metrów, na różnych glebach, od gliniastych po wapienne. Klimat jest śródziemnomorski, gorący i suchy latem, łagodny zimą, z dużą ilością słońca, a wiatr sirocco przynosi czasem gorące powietrze z Afryki.

Historia

Zachodnia Sycylia była zamieszkana przez Sykanów, Elymów, Fenicjan i Greków, a potem przez Rzymian, Bizantyjczyków, Arabów i Normanów, z których każdy zostawił ślady w rolnictwie i kuchni. Grecy założyli tu Akragas, dzisiejszy Agrygent, jedno z najbogatszych miast Wielkiej Grecji, a Arabowie wprowadzili nowe uprawy i techniki nawadniania. Nazwa Val di Mazara pochodzi od miasta Mazara del Vallo, ważnego w czasach arabskich. Oliwki uprawiano tu od starożytności, a w czasach nowożytnych wielkie majątki ziemskie, latyfundia, produkowały oliwę na dużą skalę.

Odmiany

Specyfikacja obejmuje trzy główne odmiany, które razem muszą stanowić zdecydowaną większość oliwek. Biancolilla, uprawiana w środkowej i zachodniej Sycylii, daje oliwy łagodne, owocowe, z nutą migdała i dojrzałych owoców, o jasnym kolorze. Nocellara del Belice daje oliwy z nutą zielonego pomidora i karczocha, a Cerasuola oliwy intensywne i pikantne. Oliwa z oznaczeniem jest zwykle kupażem tych odmian, a jej charakter zależy od proporcji. Kupaże z przewagą Biancolilli są łagodne i słodkie, z większym udziałem Nocellary del Belice bardziej zielone, z nutą pomidora, a z Cerasuolą bardziej pikantne. Coraz więcej producentów oferuje też oliwy jednoodmianowe.

Charakter oliwy

Oliwa Val di Mazara ma owocowy aromat zielonych lub dojrzewających oliwek, z nutami migdała, karczocha, zielonego pomidora, jabłka i ziół. W smaku jest zrównoważona, często słodkawa, z delikatną goryczką i pikantnym finiszem. Kolor waha się od złocistego po zielonkawy, zależnie od odmian i terminu zbioru. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od października do grudnia, ręcznie lub z pomocą elektrycznych grzebieni i otrząsarek. Owoce trafiają do frantoi w krótkim czasie od zbioru i są tłoczone wyłącznie metodami mechanicznymi. W prowincjach Palermo i Agrygent działa wiele tłoczni, od dużych zakładów po małe, rodzinne frantoi. Najlepsze oliwy powstają z wcześnie zbieranych owoców, tłoczonych tego samego dnia, w niskiej temperaturze, a coraz więcej producentów oddziela partie z poszczególnych gajów i odmian.

Agrygent i Dolina Świątyń

Agrygent słynie z Doliny Świątyń, jednego z najlepiej zachowanych zespołów świątyń greckich na świecie, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wśród ruin świątyń Zgody, Junony i Herkulesa rosną stare drzewa oliwne i migdałowce, a w lutym, gdy kwitną migdały, w Agrygencie odbywa się święto kwitnącego migdałowca. Na terenie parku archeologicznego uprawia się też oliwki i tłoczy oliwę.

Palermo i okolice

Palermo, stolica Sycylii, słynie z arabsko-normańskich zabytków, wpisanych na listę UNESCO, i z ulicznego jedzenia, takiego jak panelle i arancini. Na wzgórzach wokół miasta, w Conca d’Oro i w głębi lądu, wokół Corleone i Monreale, rosną gaje oliwne. Targi Ballarò i Vucciria to dobre miejsca, żeby kupić lokalną oliwę, oliwki i przyprawy.

Od latyfundiów do rodzinnych gospodarstw

Przez stulecia ziemia w zachodniej Sycylii należała głównie do wielkich właścicieli, a chłopi pracowali na latyfundiach za niewielką część zbiorów. Reforma rolna w połowie XX wieku podzieliła wiele majątków, a gaje oliwne trafiły w ręce drobnych rolników. Dziś obok dużych posiadłości działają rodzinne gospodarstwa i spółdzielnie, a coraz więcej młodych producentów butelkuje oliwę z oznaczeniem pod własnymi markami, stawiając na jakość, wczesny zbiór i uprawę ekologiczną.

Sciacca i wybrzeże

Sciacca, miasto portowe na południowym wybrzeżu, słynie z term, ceramiki i rybołówstwa, a w okolicy rosną rozległe gaje oliwne. Wybrzeże między Sciaccą a Agrygentem, z rezerwatami przyrody, plażami i ruinami greckiej Heraclea Minoa, to jeden z najpiękniejszych odcinków sycylijskiego brzegu. Ryby i owoce morza z tutejszych portów, polane lokalną oliwą, są podstawą kuchni regionu.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują rodzinne gospodarstwa, frantoi i spółdzielnie z prowincji Palermo i Agrygent, a wiele z nich zdobywa nagrody na konkursach. Pełną listę firm z Sycylii znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwa Val di Mazara pasuje do kuchni zachodniej Sycylii: do pasta con le sarde, sarde a beccafico, caponaty, do smażenia panelle i arancini, do sałatek z pomarańczami i oliwkami, ryb z grilla i chleba. Łagodne oliwy z Biancolilli świetnie sprawdzają się też w słodyczach, takich jak ciasta z migdałami. O regionie piszemy na stronie Sycylia.

Oleoturystyka

Zachodnia Sycylia łączy oliwę z archeologią, sztuką i kuchnią. Gospodarstwa i tłocznie organizują degustacje i wizyty, a Dolina Świątyń w Agrygencie, Palermo, Monreale z katedrą pełną mozaik i Sciacca z termami i ceramiką przyciągają turystów przez cały rok. Jesienią, w czasie zbiorów, można zobaczyć pracę w gajach i tłoczniach, a w lutym podziwiać kwitnące migdałowce w Dolinie Świątyń.

Przechowywanie

Oliwę Val di Mazara przechowuj w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu. Łagodne oliwy z Biancolilli najlepiej zużyć w ciągu roku od zbioru, a po otwarciu w ciągu kilku tygodni. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Val di Mazara, napis Denominazione di Origine Protetta i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O włoskiej oliwie piszemy w artykule o Włoszech, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Val di Mazara?

Z zachodniej i środkowej Sycylii, z prowincji Palermo i Agrygent.

Skąd pochodzi nazwa oznaczenia?

Od historycznego podziału Sycylii na trzy doliny i od miasta Mazara del Vallo.

Jakie odmiany obejmuje oznaczenie?

Biancolillę, Nocellarę del Belice i Cerasuolę.

Jak smakuje oliwa Val di Mazara?

Owocowo i zrównoważenie, z nutą migdała, karczocha i zielonych owoców, z delikatną goryczką.

Co warto zobaczyć w regionie?

Dolinę Świątyń w Agrygencie, Palermo i Monreale.

Jak rozpoznać oliwę z oznaczeniem?

Po nazwie Val di Mazara, napisie Denominazione di Origine Protetta i unijnym znaku.

Czy oliwa Val di Mazara nadaje się do słodyczy?

Tak, łagodne oliwy z Biancolilli świetnie sprawdzają się w ciastach z migdałami i innych wypiekach.

Zobacz także

• Sicilia
• Monti Iblei
• Valli Trapanesi
• Sycylia
• Oznaczenia pochodzenia