Monti Iblei

Monti Iblei to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z gór Iblei, na południowym wschodzie Sycylii, w prowincjach Ragusa, Syrakuzy i Katania. To kraina wapiennych płaskowyżów poprzecinanych głębokimi wąwozami, nazywanymi cave, kamiennych murków i barokowych miasteczek wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Oliwy z oznaczeniem, zwłaszcza z rodzimej odmiany Tonda Iblea, należą do najbardziej cenionych i nagradzanych oliw we Włoszech. Są intensywnie owocowe, z wyraźną, charakterystyczną nutą zielonego pomidora i liścia pomidora, a także karczocha i świeżych ziół, z goryczką i pikantnością. Monti Iblei należy do najstarszych sycylijskich oznaczeń oliwy, zarejestrowanych w Unii Europejskiej pod koniec lat dziewięćdziesiątych.

Obszar i podstrefy

Oznaczenie obejmuje gminy w górach Iblei i u ich podnóża, w prowincjach Ragusa, Syrakuzy i Katania. Dzieli się na kilka podstref, których nazwy mogą pojawić się na etykiecie: Gulfi, wokół Chiaramonte Gulfi, Monte Lauro, wokół najwyższego szczytu Iblei, Val d’Anapo, Val Tellaro, Frigintini, Valle dell’Irminio, Calatino i Trigona-Pancali. Gaje rosną na wysokości od kilkuset do ponad 600 metrów, na wapiennych glebach, często na tarasach otoczonych murkami z suchego kamienia. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym latem i chłodniejszą zimą w górach.

Historia

Góry Iblei były zamieszkane od prehistorii, a w czasach greckich na ich zboczach powstały miasta, takie jak Akrai, dzisiejsze Palazzolo Acreide. W 1693 roku silne trzęsienie ziemi zniszczyło większość miast w regionie, a odbudowano je w stylu późnego baroku. Ragusa, Modica, Noto, Scicli i inne miasta Val di Noto są dziś wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Oliwki uprawiano tu od starożytności, a odmiana Tonda Iblea, rodzima dla gór Iblei, przetrwała w tradycyjnych gajach.

Odmiana Tonda Iblea

Tonda Iblea, czyli okrągła z Iblei, to rodzima odmiana gór Iblei, o dużych, okrągłych owocach, uprawiana zarówno na oliwę, jak i na oliwki stołowe. Daje oliwy wyjątkowo aromatyczne, z bardzo wyraźną nutą zielonego pomidora, liścia pomidora, karczocha, świeżej trawy i ziół, z wyraźną goryczką i pikantnością. Oliwy z Tonda Iblea z wczesnego zbioru regularnie zdobywają najwyższe nagrody na konkursach we Włoszech i za granicą. Z dużych, mięsistych owoców Tonda Iblea przygotowuje się też oliwki stołowe, zielone i łamane, marynowane z czosnkiem, oregano i chili, popularne na lokalnych targach. W niektórych podstrefach ważne są też Moresca, Nocellara Etnea i Biancolilla.

Charakter oliwy

Oliwy Monti Iblei mają intensywną owocowość zielonych oliwek, z charakterystyczną nutą zielonego pomidora i liścia pomidora, a także karczocha, świeżej trawy, migdała i ziół z gór. Goryczka i pikantność są wyraźne, ale zrównoważone. Charakter oliwy zależy od podstrefy i odmiany: oliwy z Gulfi, z przewagą Tonda Iblea, są szczególnie intensywne i aromatyczne. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się wcześnie, od października do grudnia, często ręcznie, bo gaje rosną na tarasach i stromych zboczach. Najlepsi producenci zbierają Tonda Iblea, gdy owoce są jeszcze zielone, i tłoczą je w ciągu kilku godzin, w niskiej temperaturze, co daje oliwy o najbardziej intensywnym aromacie. W regionie działa wiele tłoczni, w tym nowoczesne zakłady rodzinnych gospodarstw.

Chiaramonte Gulfi

Chiaramonte Gulfi, miasteczko na wzgórzu nad doliną, nazywane balkonem Sycylii ze względu na widok aż po morze i Etnę, jest jednym z ośrodków oliwnych gór Iblei. W miasteczku działa muzeum oliwy, a w okolicy wiele tłoczni i gospodarstw, które zdobywają nagrody za oliwy z Tonda Iblea. To dobre miejsce, żeby poznać oliwę z gór Iblei.

Barokowe miasta Val di Noto

Ragusa Ibla, Modica, Noto i Scicli to barokowe miasta odbudowane po trzęsieniu ziemi z 1693 roku, z kościołami, pałacami i schodami z miodowego kamienia. Modica słynie też z czekolady przygotowywanej według dawnej, zimnej metody, a Noto z katedry i barokowych ulic. Wokół tych miast rozciągają się gaje oliwne, sady chleba świętojańskiego i migdałów. Krajobraz uzupełniają kamienne murki, ciągnące się przez płaskowyże na tysiące kilometrów, i masserie, dawne gospodarstwa, z których wiele zamieniono w agroturystyki z własną oliwą.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują rodzinne gospodarstwa, frantoi i spółdzielnie z gór Iblei. Wiele z nich należy do najczęściej nagradzanych producentów oliwy we Włoszech. Wybranych producentów wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwa Monti Iblei pasuje do kuchni sycylijskiej: do caponaty, pasta alla Norma, sałatek z pomidorami, ryb z grilla, pesce spada al salmoriglio, scacce, placków nadziewanych warzywami z Ragusy, i serów, takich jak ragusano. Jej intensywna nuta pomidora świetnie pasuje do świeżych pomidorów i warzyw. O regionie piszemy na stronie Sycylia.

Oleoturystyka

Góry Iblei łączą oliwę z barokiem, przyrodą i kuchnią. Gospodarstwa i tłocznie organizują degustacje i wizyty, a w Chiaramonte Gulfi działa muzeum oliwy. Barokowe miasta Val di Noto, wąwóz Cava d’Ispica, nekropolia Pantalica wpisana na listę UNESCO oraz plaże południowej Sycylii przyciągają turystów przez cały rok.

Przechowywanie

Oliwy z Tonda Iblea, bogate w polifenole, dobrze znoszą przechowywanie w ciemnym, chłodnym miejscu, ale najlepiej smakują w pierwszym roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Monti Iblei, często z nazwą podstrefy, napis Denominazione di Origine Protetta i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru, nazwą producenta i odmianą, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O włoskiej oliwie piszemy w artykule o Włoszech, a o wszystkich oznaczeniach piszemy w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

• Frantoi Cutrera S.R.L. (Chiaramonte Gulfi)
• Agrestis Societa' Cooperativa Agricola (Buccheri)
• Fisicaro Sebastiana - Frantoio Galioto (Ferla)
• Oleificio Nobile (Rosolini)
• Sallemi Raffaele S.A.S. (Comiso)
• Società Agricola Vernèra di Spanò & C. snc (Buccheri)
• Viragi' (Chiaramonte Gulfi)
• Azienda Rollo di Giorgio Rollo (Ragusa)
• Frantoi Covato S.R.L. (Ragusa)
• Frantoio Oleario Ruta S.r.l. (Modica)
• Team 4X4 Srl (Buccheri)
• Tenuta Cavasecca (Sicilia)
• Tenuta Chiaramonte
• Viragì (Sicilia)
• Terre sul Dirillo (Sicilia)
• Vernèra (Sicilia)
• Oleificio Carpino (Palazzolo Acreide)
• Tenuta Cavasecca
• Sebastiana Fisicaro - Frantoio Galioto
• Viragì

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Monti Iblei?

Z gór Iblei na południowym wschodzie Sycylii, w prowincjach Ragusa, Syrakuzy i Katania.

Czym jest Tonda Iblea?

To rodzima odmiana gór Iblei, dająca oliwy o intensywnej nucie zielonego pomidora.

Jak smakuje oliwa Monti Iblei?

Intensywnie owocowo, z nutą zielonego pomidora, karczocha i ziół, z goryczką i pikantnością.

Jakie podstrefy ma oznaczenie?

Między innymi Gulfi, Monte Lauro, Val d’Anapo, Val Tellaro, Frigintini, Valle dell’Irminio, Calatino i Trigona-Pancali.

Gdzie działa muzeum oliwy?

W Chiaramonte Gulfi, w sercu gór Iblei.

Jak rozpoznać oliwę z oznaczeniem?

Po nazwie Monti Iblei, często z nazwą podstrefy, i unijnym znaku.

Zobacz także

• Sicilia
• Val di Mazara
• Valli Trapanesi
• Sycylia
• Oznaczenia pochodzenia