Huile d’olive de la Vallée des Baux-de-Provence

Huile d’olive de la Vallée des Baux-de-Provence to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z Doliny Baux, u stóp masywu Alpilles, w Prowansji. To jedno z najbardziej znanych i cenionych francuskich oznaczeń oliwy, uznane we Francji w 1997 roku, a region jest uważany za serce prowansalskiej tradycji oliwnej. Oliwa z oznaczeniem powstaje z kupażu kilku tradycyjnych odmian prowansalskich i produkuje się ją w dwóch stylach: zielonym, fruité vert, z nutami karczocha, świeżej trawy i zielonego migdała, oraz w tradycyjnym stylu czarnym, fruité noir, z oliwek lekko sfermentowanych przed tłoczeniem, o nutach kakao, czarnej oliwki, grzybów i suszonych owoców. Chronione są tu też oliwki stołowe, a cała dolina, z winnicami, gajami i skałami Alpilles, należy do najbardziej malowniczych zakątków Prowansji.

Obszar

Oznaczenie obejmuje gminy wokół masywu Alpilles, między innymi Les Baux-de-Provence, Maussane-les-Alpilles, Mouriès, Fontvieille, Paradou, Saint-Rémy-de-Provence, Eygalières i Aureille. Gaje rosną na zboczach i u podnóża wapiennych gór Alpilles, w dolinach i na równinach, wśród winnic, lasów sosnowych i garrigue. Klimat jest śródziemnomorski, gorący i suchy latem, łagodny zimą, z silnym wiatrem mistral.

Historia

Alpilles i Dolina Baux były zamieszkane od starożytności. Rzymianie zbudowali tu Glanum, którego ruiny można zwiedzać obok Saint-Rémy, a w średniowieczu panowie z Baux, z zamku na skale nad doliną, byli jednymi z najpotężniejszych rodów Prowansji. Oliwki uprawiano tu od wieków, a Mouriès, z dziesiątkami tysięcy drzew oliwnych, uchodzi za jedną z gmin o największej liczbie drzew we Francji. Wielki mróz w lutym 1956 roku zniszczył wiele gajów, ale Dolina Baux odbudowała swoje oliwiarstwo szybciej niż inne regiony.

Odmiany

Specyfikacja obejmuje kilka tradycyjnych odmian prowansalskich. Salonenque daje oliwy łagodne i owocowe, Grossane, typowa dla Doliny Baux, oliwy delikatne, z nutą migdała i karczocha, Béruguette, czyli Aglandau, oliwy intensywne i pikantne, Verdale des Bouches-du-Rhône oliwy łagodne, a Picholine oliwy zielone i ziołowe. Oliwa jest kupażem kilku z tych odmian, a specyfikacja określa ich minimalne udziały. Różnorodność odmian sprawia, że oliwy z Doliny Baux są złożone i harmonijne, a każdy moulin ma własny styl kupażu, przekazywany często z pokolenia na pokolenie.

Fruité vert i fruité noir

Dolina Baux słynie z dwóch stylów oliwy. Fruité vert, czyli zielona owocowość, to oliwy z oliwek zbieranych wcześnie i tłoczonych szybko, intensywne, z nutami karczocha, świeżej trawy, zielonego migdała i pomidora, z pikantnością. Fruité noir, czyli czarna owocowość, to tradycyjny styl prowansalski: dojrzałe oliwki przechowuje się kilka dni przed tłoczeniem, w kontrolowanych warunkach, żeby lekko sfermentowały. Oliwa ma wtedy aromaty kakao, czarnej oliwki, trufli, grzybów i suszonych owoców, łagodny smak i prawie brak goryczki. Według międzynarodowych norm taki proces często prowadzi do wad sensorycznych, ale w Prowansji fruité noir jest cenioną tradycją, chronioną specyfikacją oznaczenia.

Oliwki stołowe z Doliny Baux

Oznaczenie obejmuje też dwa rodzaje oliwek stołowych: olives cassées, zielone oliwki z odmiany Salonenque, łamane i marynowane w solance z koprem włoskim, przygotowywane jesienią, i olives noires, czarne oliwki z odmiany Grossane, nakłuwane i solone. Oba rodzaje są typową przekąską prowansalską, podawaną do aperitifu.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki na fruité vert zbiera się od października do listopada, a na fruité noir później, gdy są dojrzałe, od grudnia do stycznia. Zbiór odbywa się ręcznie lub z pomocą elektrycznych grzebieni, a oliwki trafiają do moulins w Mouriès, Maussane i okolicznych miejscowościach.

Mouriès i Maussane

Mouriès i Maussane-les-Alpilles to dwa najważniejsze ośrodki oliwne Doliny Baux. W obu działają słynne moulins, spółdzielcze i rodzinne, w których można spróbować oliw w obu stylach, a w Mouriès co roku odbywają się święta oliwek: we wrześniu święto zielonych oliwek łamanych, a w grudniu święto nowej oliwy. Les Baux-de-Provence, średniowieczna wioska na skale z ruinami zamku, jedna z najchętniej odwiedzanych miejscowości we Francji, i Saint-Rémy-de-Provence, gdzie Vincent van Gogh malował gaje oliwne, przyciągają turystów z całego świata.

Van Gogh i gaje oliwne

W latach 1889 i 1890 Vincent van Gogh przebywał w szpitalu w Saint-Rémy-de-Provence, na skraju Alpilles. Z okien i w czasie spacerów malował otaczające go gaje oliwne, tworząc serię kilkunastu obrazów drzew oliwnych z poskręcanymi pniami, falującymi koronami i czerwoną ziemią. Dziś szlak van Gogha w Saint-Rémy prowadzi do miejsc, które malował, a gaje oliwne Alpilles są nierozerwalnie związane z jego twórczością.

Oleoturystyka

Dolina Baux to jedno z najlepszych miejsc w Europie do poznawania oliwy. Moulins w Mouriès, Maussane, Fontvieille i okolicach organizują degustacje, zwiedzanie i warsztaty, a święta oliwek w Mouriès przyciągają tysiące gości. Wizytę łatwo połączyć z winnicami Baux-de-Provence, zwiedzaniem Les Baux, Saint-Rémy, Arles i Awinionu oraz wędrówkami w Alpilles, które są parkiem przyrodniczym.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielcze i rodzinne moulins oraz posiadłości z Doliny Baux. Wiele z nich zdobywa medale na konkursach we Francji i za granicą, a ich oliwy, zwłaszcza w stylu fruité noir, są poszukiwane przez szefów kuchni. Pełną listę firm z Francji znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwy z Doliny Baux pasują do kuchni prowansalskiej. Fruité vert świetnie sprawdza się w aïoli, tapenadzie, ratatouille, tian i do grillowanych warzyw, a fruité noir do chleba, ziemniaków, sera koziego, trufli, grzybów i dań z dorszem, takich jak brandade. O regionie piszemy na stronie Prowansja.

Przechowywanie

Oliwę z Doliny Baux przechowuj w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu. Oliwy fruité vert dłużej zachowują świeżość, a fruité noir najlepiej zużyć w ciągu roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie pełną nazwę oznaczenia, napis Appellation d’Origine Protégée, unijny znak i zwykle informację o stylu, fruité vert lub fruité noir. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą moulin, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. Jeśli nie znasz stylu fruité noir, spróbuj go najpierw w moulin, bo jego smak bardzo różni się od zielonych oliw. O francuskich oznaczeniach piszemy w dziale oznaczenia pochodzenia.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest fruité noir?

To tradycyjny prowansalski styl oliwy z lekko sfermentowanych oliwek, o nutach kakao, czarnej oliwki i grzybów.

Jakie odmiany obejmuje oznaczenie?

Salonenque, Grossane, Béruguette (Aglandau), Verdale des Bouches-du-Rhône i Picholine.

Kiedy uznano oznaczenie?

We Francji w 1997 roku.

Czy oznaczenie obejmuje oliwki stołowe?

Tak, zielone oliwki łamane z Salonenque i czarne oliwki z Grossane.

Które miejscowości są ośrodkami oliwy w Dolinie Baux?

Przede wszystkim Mouriès i Maussane-les-Alpilles.

Jak rozpoznać oliwę z oznaczeniem?

Po pełnej nazwie oznaczenia, unijnym znaku i informacji o stylu na etykiecie.

Zobacz także

• Huile d’olive de Provence
• Huile d’olive d’Aix-en-Provence
• Prowansja
• Tapenade
• Oznaczenia pochodzenia