Strona główna › Regiony › Alentejo

Alentejo

Pokaż na mapie

Alentejo, rozległa kraina w południowej Portugalii, to serce portugalskiej oliwy. Daje dziś około 90% oliwy z Portugalii, a jego gaje zajmują ponad 200 tysięcy hektarów. To region kontrastów: obok starych, tradycyjnych gajów z rozłożystymi drzewami odmiany Galega, które od stuleci rosną na wzgórzach wokół Moury, Serpy i Évory, ciągną się tu ogromne, nowoczesne gaje intensywne i superintensywne, nawadniane wodą ze zbiornika Alqueva. W ciągu dwóch dekad Alentejo zmieniło Portugalię z importera oliwy w jednego z liczących się eksporterów, a jego oliwy coraz częściej zdobywają nagrody na międzynarodowych konkursach.

Krajobraz i klimat

Alentejo, czyli kraina za Tagiem, to rozległe równiny i łagodne wzgórza między Tagiem a Algarve, z gorącym, suchym latem i łagodną zimą. Krajobraz tworzą pola zbóż, winnice, gaje oliwne i montado, czyli pastwiska z dębami korkowymi i ostrolistnymi, na których pasą się owce i czarne świnie. Latem temperatura przekracza często 40 stopni, a deszczu jest niewiele, dlatego tradycyjne gaje rosną w dużych odstępach, a nowe, intensywne, wymagają nawadniania.

Zbiornik Alqueva

Przełomem dla Alentejo była budowa zapory i zbiornika Alqueva na rzece Gwadianie, ukończonego na początku XXI wieku. To największe sztuczne jezioro Europy Zachodniej, a jego woda trafia systemem kanałów do pól i gajów w całym Baixo Alentejo. Dzięki niej na suchych dotąd ziemiach powstały dziesiątki tysięcy hektarów nowych gajów oliwnych, często zakładanych przez inwestorów z Hiszpanii i innych krajów. Rozwój ten budzi też spory: krytycy zwracają uwagę na zużycie wody, monokulturę, wpływ na krajobraz i bioróżnorodność, zwolennicy na miejsca pracy i nowe życie wyludniającego się regionu.

Historia

Oliwki uprawiano w Alentejo od czasów rzymskich, gdy region był częścią prowincji Luzytania, a Arabowie, którzy rządzili nim przez kilka stuleci, rozwinęli techniki tłoczenia i nawadniania. Przez wieki oliwa, chleb i wieprzowina były podstawą wyżywienia ubogich robotników rolnych pracujących w wielkich majątkach. W XX wieku wiele gajów porzucono, a produkcja spadła, aż do odrodzenia na przełomie wieków.

Odmiany

Tradycyjną odmianą Alentejo jest Galega vulgar, dająca oliwy łagodne, okrągłe, słodkawe, z nutą dojrzałych owoców i migdała. Ważne są też Cordovil, dająca oliwy bardziej zielone i pikantne, oraz Cobrançosa, przeniesiona tu z Trás-os-Montes. W nowych gajach dominują Arbequina, Arbosana i Koroneiki w systemie superintensywnym, a także Picual w gajach intensywnych.

Oznaczenia pochodzenia

Alentejo ma trzy chronione nazwy oliwy: Azeite de Moura, z okolic Moury, Serpy i Mourão nad Gwadianą, Azeite do Alentejo Interior, z wnętrza regionu, i Azeites do Norte Alentejano, z północnej części, wokół Portalegre i Elvas. Zestawienie oznaczeń znajdziesz w dziale oznaczenia pochodzenia.

Tłocznie i producenci

W Alentejo działa ponad sto tłoczni, od tradycyjnych spółdzielni w miasteczkach po wielkie, nowoczesne zakłady przy nowych gajach, należące do największych w Europie. Ponad 95% produkcji to oliwa virgin i extra virgin. Obok dużych firm działają rodzinne gospodarstwa, które tłoczą oliwę z własnych drzew i butelkują ją pod własnymi markami, a także spółdzielnie zrzeszające setki rolników. Wybrane firmy z regionu wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

Zbiór i tłoczenie

W tradycyjnych gajach Alentejo oliwki zbiera się od października do stycznia, otrząsając drzewa mechanicznie lub ręcznie na rozłożone siatki. W gajach superintensywnych pracują kombajny, które przejeżdżają nad rzędami drzewek i zbierają owoce w kilka sekund z każdego drzewa, a oliwki trafiają do tłoczni w ciągu kilku godzin. Dzięki temu nowe gaje dają oliwę świeżą, o niskiej kwasowości, przy relatywnie niskich kosztach.

Kuchnia

Kuchnia Alentejo to kuchnia chleba, oliwy, czosnku i kolendry. Czerstwy chleb alentejano jest podstawą zup, takich jak açorda alentejana, sopa de tomate alentejana, sopa de cação i letnie gaspacho alentejano, a także migas alentejanas i ensopado de borrego. Wieprzowina z czarnej świni alentejana, jagnięcina, sery owcze i wino z regionu dopełniają obrazu jednej z najbardziej charakterystycznych kuchni Portugalii. Wszystkie przepisy znajdziesz w katalogu kuchni portugalskiej.

Oleoturystyka

Alentejo dobrze łączy oliwę z winem, historią i krajobrazem. W Mourze działa muzeum oliwy w dawnej tłoczni z prasami belkowymi, w wielu gospodarstwach i winnicach organizuje się degustacje oliwy i wina, a Évora, z rzymską świątynią i średniowiecznym centrum wpisanym na listę światowego dziedzictwa, jest świetną bazą do zwiedzania regionu. Jesienią, od października do grudnia, można zobaczyć zbiór oliwek i pracę tłoczni.

Jak wybierać oliwę z Alentejo

Szukaj oliw z oznaczeniem Moura, Alentejo Interior lub Norte Alentejano, z nazwą odmiany i rokiem zbioru. Tradycyjne oliwy z Galegi i Cordovil są łagodne i owocowe, idealne do ryb, zup i ciast, a oliwy z nowoczesnych gajów zwykle świeże, owocowe i przystępne cenowo. Najlepsze oliwy z regionu zdobywają medale na konkursach, a ich ceny są często niższe niż oliw włoskich czy francuskich o podobnej jakości. Więcej o portugalskiej oliwie w artykule o Portugalii.

Wybrani producenci z regionu

Wybrane tłocznie, spółdzielnie i gospodarstwa z regionu. Pełną listę wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

  • Cooperativa Agrícola de Moura e Barrancos, C.R.L. (Moura)
  • UCASUL - União de Cooperativas Agrícolas, UCRL (Beja)
  • 4 C Azeites, Unipessoal, Lda. (Serpa)
  • Casa Agrícola Alexandre Relvas (São Miguel de Machede)
  • Cooperativa Agricola de Portel C. R. L. (Portel)
  • Cooperativa dos Olivicultores de Borba, C.R.L. (Borba)
  • Esporão – Vendas e Marketing S.A. (Reguengos de Monsaraz)
  • Estabelecimentos Manuel da Silva Torrado & Cª (Irmãos), S.A. (Estremoz)
  • Fundação Eugénio de Almeida (Évora)
  • J. Portugal Ramos - Azeites, S.A (Estremoz)
  • Lagar do Vale-Producao e Transformacao de Azeites Lda (Beja)
  • Lagar Vale Formoso, Lda. (Póvoa de São Miguel)
  • Monte do Trevo - Herdade dos Grous (Albernoa)
  • Olibest, Gestão Agrícola, Lda. (Serpa)
  • Olivais do Sul, Sociedade Agro-Pecuária, Lda (Monte do Trigo)

Dania z regionu w katalogu przepisów

Dania z regionu opisane w katalogach kuchni, z rekomendowaną oliwą:

Najczęściej zadawane pytania

Ile oliwy daje Alentejo?

Około 90% portugalskiej oliwy.

Czym jest zbiornik Alqueva?

To największe sztuczne jezioro Europy Zachodniej, którego woda nawadnia gaje Alentejo.

Jakie odmiany uprawia się w Alentejo?

Tradycyjnie Galegę i Cordovil, a w nowych gajach Arbequinę, Arbosanę, Koroneiki i Picual.

Jakie oznaczenia pochodzenia ma Alentejo?

Azeite de Moura, Azeite do Alentejo Interior i Azeites do Norte Alentejano.

Gdzie w Alentejo poznać historię oliwy?

W muzeum oliwy w Mourze i w tłoczniach regionu.

Kiedy zbiera się oliwki w Alentejo?

Od października do stycznia, w nowych gajach często kombajnami.

Zobacz także