Azeite do Alentejo Interior

Azeite do Alentejo Interior, czyli oliwa z wnętrza Alentejo, to jedna z trzech chronionych nazw pochodzenia oliwy z Alentejo, największego regionu oliwnego Portugalii. Obejmuje gminy w środkowej, śródlądowej części regionu, na rozległych równinach i łagodnych wzgórzach między Évorą a Beją, z dala od wybrzeża Atlantyku. To kraina tradycyjnych gajów oliwnych z rozłożystymi, często stuletnimi drzewami odmiany Galega, rosnących wśród pól zbóż, winnic i pastwisk z dębami korkowymi. Oliwa z oznaczeniem jest łagodna, owocowa, słodkawa, z nutą dojrzałych owoców i migdała, o delikatnej goryczce i pikantności, typowa dla tradycyjnego stylu Alentejo.

Obszar

Oznaczenie obejmuje szereg gmin w środkowej części Alentejo, w dystryktach Évora i Beja, w głębi lądu. To płaska lub lekko pofałdowana kraina z rozległymi gospodarstwami, nazywanymi herdades, z białymi wioskami i miasteczkami. Klimat jest kontynentalno-śródziemnomorski, z bardzo gorącym, suchym latem, gdy temperatura często przekracza 40 stopni, i chłodną zimą z przymrozkami. Opadów jest niewiele, a tradycyjne gaje rosną bez nawadniania, w szerokich odstępach, żeby każde drzewo mogło zebrać wodę z dużej powierzchni gleby.

Historia

Oliwki uprawiano we wnętrzu Alentejo od czasów rzymskich, gdy Évora, rzymska Ebora Liberalitas Julia, była ważnym miastem prowincji Luzytania. Ruiny rzymskiej świątyni w centrum Évory, wpisanej na listę światowego dziedzictwa, przypominają o tej epoce. Arabowie rozwinęli uprawę i techniki tłoczenia, a przez stulecia oliwa, chleb i wieprzowina były podstawą wyżywienia mieszkańców regionu. W XX wieku wiele tradycyjnych gajów porzucono, ale ostatnie dekady przyniosły odrodzenie oliwiarstwa w Alentejo, a chronione nazwy pochodzenia pomagają wyróżnić tradycyjną oliwę na tle produkcji z nowych, intensywnych gajów.

Odmiany

Podstawą oliwy z oznaczeniem jest Galega vulgar, najczęściej uprawiana odmiana Portugalii, dająca oliwy łagodne, okrągłe, słodkawe, z nutą dojrzałych owoców, banana i migdała, o niewielkiej goryczce. Specyfikacja dopuszcza też udział innych tradycyjnych odmian, takich jak Cordovil i Cobrançosa, które dodają oliwie zielonych nut, goryczki i pikantności. Oliwa jest zwykle kupażem, w którym dominuje Galega.

Charakter oliwy

Oliwa z wnętrza Alentejo ma owocowy aromat dojrzewających oliwek, z nutami dojrzałych owoców, jabłka, banana i migdała, a w oliwach z wcześniejszego zbioru także świeżej trawy. W smaku jest łagodna, słodkawa, harmonijna, z delikatną goryczką i lekko pikantnym finiszem. Kolor waha się od złocistożółtego po zielonkawy, w zależności od terminu zbioru. To oliwa wszechstronna, idealna do codziennego gotowania i do potraw, w których oliwa nie powinna dominować. Dzięki łagodności dobrze sprawdza się też w kuchni dla dzieci i dla osób, które dopiero poznają smak oliwy extra virgin i nie przepadają za mocną goryczką. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia jest kontrolowana przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od października do stycznia, w tradycyjnych gajach przez otrząsanie drzew na rozłożone siatki, ręcznie lub z pomocą otrząsarek. Owoce muszą trafić do tłoczni na obszarze objętym oznaczeniem szybko i w dobrym stanie, a tłoczenie odbywa się wyłącznie metodami mechanicznymi. Oliwki zebrane z ziemi nie mogą być użyte do oliwy z chronioną nazwą. W regionie działają spółdzielnie i prywatne tłocznie, od tradycyjnych po nowoczesne.

Gaje tradycyjne a nowe

Wnętrze Alentejo, podobnie jak cały region, przeżywa w ostatnich dwóch dekadach ogromne zmiany. Obok starych, tradycyjnych gajów Galegi, rosnących bez nawadniania w szerokich odstępach, powstały ogromne, nowoczesne gaje intensywne i superintensywne, nawadniane wodą ze zbiornika Alqueva, z odmianami takimi jak Arbequina, Arbosana i Koroneiki. Oznaczenie Azeite do Alentejo Interior chroni przede wszystkim tradycyjny styl oliwy, oparty na Galedze i innych rodzimych odmianach, i pozwala odróżnić go od oliwy z nowych plantacji.

Oliwa i wino

Wnętrze Alentejo to także jeden z najważniejszych regionów winiarskich Portugalii. Wokół Évory, Reguengos de Monsaraz, Vidigueiry i Borby rozciągają się winnice, a wiele gospodarstw produkuje zarówno wino, jak i oliwę. Degustacja oliwy i wina w jednej posiadłości, z serami owczymi i wędlinami z czarnej świni, to jeden z najprzyjemniejszych sposobów poznawania regionu.

Krajobraz montado

Wnętrze Alentejo to kraina montado, czyli rozległych pastwisk z rozproszonymi dębami korkowymi i ostrolistnymi, na których pasą się owce, bydło i czarne świnie alentejana, żywiące się jesienią żołędziami. Gaje oliwne są częścią tego mozaikowego krajobrazu, obok pól zbóż, winnic i białych wiosek. Portugalia jest największym producentem korka na świecie, a jego zbiór, co dziewięć lat z każdego drzewa, to jedno z najbardziej charakterystycznych zajęć w regionie.

Évora i Beja

Évora, stolica Alentejo, to jedno z najpiękniejszych miast Portugalii, z rzymską świątynią, gotycką katedrą, kaplicą kości i średniowiecznymi murami, wpisane na listę światowego dziedzictwa. Beja, na południu, ma średniowieczny zamek z wysoką wieżą i klasztory. Oba miasta są świetną bazą do zwiedzania tłoczni, winnic i gajów regionu. W pobliskiej Vidigueirze uprawia się winorośl na wino w glinianych amforach, talha, tradycji sięgającej czasów rzymskich.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielnie, rodzinne gospodarstwa i tłocznie z obszaru objętego nazwą. Wiele z nich łączy produkcję oliwy z winem, zbożami i hodowlą. Ilość oliwy sprzedawanej z oznaczeniem jest niewielka w porównaniu z całą produkcją regionu, a większość oliwy z Alentejo trafia na rynek bez oznaczenia. Pełną listę firm z regionu znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Łagodna oliwa z wnętrza Alentejo pasuje do kuchni regionu: do zup z chlebem, takich jak açorda alentejana i sopa de tomate alentejana, do migas alentejanas, ensopado de borrego, dań z dorszem, ryb i warzyw, a także do wypieków i ciast na oliwie. O regionie piszemy na stronie Alentejo.

Przechowywanie

Łagodna oliwa z Galegi zawiera mniej polifenoli niż oliwy intensywne, dlatego najlepiej zużyć ją w ciągu roku od zbioru. Przechowuj ją w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu, a po otwarciu zużyj w ciągu kilku tygodni. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Azeite do Alentejo Interior, napis Denominação de Origem Protegida i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. W Polsce oliwy z Alentejo są dostępne w sklepach z produktami portugalskimi i delikatesach, a także w sklepach internetowych specjalizujących się w oliwie. O portugalskiej oliwie piszemy w artykule o Portugalii, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Azeite do Alentejo Interior?

Z gmin w środkowej, śródlądowej części Alentejo, w dystryktach Évora i Beja.

Jaka odmiana dominuje?

Galega vulgar, z udziałem Cordovil i Cobrançosy.

Jak smakuje ta oliwa?

Łagodnie, owocowo i słodkawo, z nutą dojrzałych owoców i migdała.

Ile oznaczeń pochodzenia ma Alentejo?

Trzy: Azeite de Moura, Azeite do Alentejo Interior i Azeites do Norte Alentejano.

Do czego najlepiej używać tej oliwy?

Do zup, dań z dorszem, ryb, warzyw, wypieków i codziennego gotowania.

Czym oliwa z oznaczeniem różni się od oliwy z nowych gajów?

Opiera się na tradycyjnych odmianach, przede wszystkim Galedze, i tradycyjnych gajach, a nie na odmianach z gajów superintensywnych.

Zobacz także

• Azeite de Moura
• Azeites do Norte Alentejano
• Alentejo
• Portugalia
• Oznaczenia pochodzenia