Sabina

Sabina to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z Sabiny, krainy wzgórz na północny wschód od Rzymu, w prowincjach Rieti i Rzym, w regionie Lacjum. To jedno z pierwszych włoskich oznaczeń oliwy, zarejestrowane w Unii Europejskiej w 1996 roku, i jeden z najstarszych obszarów uprawy oliwek w środkowej Italii. Oliwa z Sabiny zaopatrywała starożytny Rzym, a w miejscowości Canneto Sabino rośnie drzewo oliwne, którego wiek szacuje się na około dwa tysiące lat. Oliwa z oznaczeniem powstaje z kilku lokalnych i włoskich odmian, przede wszystkim Carboncella, Leccino, Raja i Frantoio, i jest owocowa, zrównoważona, z nutami migdała, karczocha, świeżej trawy i zielonego jabłka, z umiarkowaną goryczką i pikantnością.

Obszar

Oznaczenie obejmuje gminy w Sabinie, w prowincjach Rieti i Rzym, między doliną Tybru a górami Sabini. Gaje rosną na łagodnych wzgórzach i zboczach, na wysokości od około 100 do ponad 500 metrów, na glebach wapiennych i gliniastych. Klimat jest śródziemnomorski z wpływami kontynentalnymi, z ciepłym latem i chłodną zimą. Krajobraz tworzą gaje oliwne, średniowieczne miasteczka na wzgórzach, opactwa i lasy.

Historia

Sabinowie, lud italski zamieszkujący te wzgórza, byli sąsiadami i rywalami pierwszych Rzymian, a według legendy Rzymianie porwali sabińskie kobiety, żeby zaludnić swoje miasto. Oliwki uprawiano w Sabinie od czasów przedrzymskich, a oliwa z tych wzgórz płynęła Tybrem do Rzymu. W średniowieczu uprawę podtrzymywały opactwa, przede wszystkim słynne opactwo Farfa, jedno z najpotężniejszych w Italii. Sabina zachowała do dziś wiele starych gajów i odmian lokalnych.

Ulivone z Canneto

W miejscowości Canneto Sabino, w gminie Fara in Sabina, rośnie Ulivone, czyli wielka oliwka, uważana za jedno z najstarszych drzew oliwnych w Europie. Jej wiek szacuje się na około dwa tysiące lat, a pień ma obwód kilku metrów. Drzewo wciąż owocuje, dając co roku setki kilogramów oliwek, i jest pomnikiem przyrody oraz symbolem Sabiny, odwiedzanym przez turystów z całych Włoch.

Odmiany

Specyfikacja obejmuje kilka odmian, które razem muszą stanowić zdecydowaną większość oliwek. Carboncella to lokalna odmiana Sabiny, dająca oliwy owocowe i zrównoważone. Raja, Salviana, Olivastrone i Rosciola to inne odmiany lokalne. Leccino, Frantoio i Moraiolo, uprawiane w całych środkowych Włoszech, dodają oliwie owocowości, pikantności i polifenoli. Oliwa jest zwykle kupażem tych odmian, a ich różnorodność sprawia, że oliwy z Sabiny są złożone i harmonijne. Lokalne odmiany, takie jak Carboncella i Salviana, są uprawiane niemal wyłącznie w tym regionie i stanowią ważną część jego dziedzictwa rolniczego.

Charakter oliwy

Oliwa Sabina ma owocowy aromat zielonych oliwek, z nutami migdała, karczocha, świeżej trawy, zielonego jabłka i ziół. W smaku jest zrównoważona, często słodkawa na początku, z umiarkowaną goryczką i pikantnym finiszem. Kolor waha się od zielonego po złocisty, w zależności od odmian i terminu zbioru. Oliwy z wcześnie zbieranych owoców są bardziej intensywne i pikantne. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od października do grudnia, często wcześnie, gdy owoce zaczynają zmieniać kolor. Na wzgórzach zbiór odbywa się ręcznie lub z pomocą elektrycznych grzebieni, a oliwki trafiają do frantoi w krótkim czasie od zbioru. Jesienią w miasteczkach Sabiny odbywają się festyny nowej oliwy, z degustacją bruschetty ze świeżo tłoczoną oliwą. Wiele rodzin z Rzymu, które mają w Sabinie gaje, przyjeżdża w tym czasie na zbiory, a lokalne frantoi pracują wtedy przez całą dobę.

Opactwo Farfa i muzeum oliwy

Opactwo Farfa, założone we wczesnym średniowieczu, było przez stulecia jednym z najpotężniejszych ośrodków religijnych i gospodarczych w Italii, a jego mnisi uprawiali rozległe gaje oliwne. Dziś opactwo i otaczająca je wioska przyciągają turystów, a w pobliskim Castelnuovo di Farfa działa muzeum oliwy Sabiny, prezentujące historię uprawy oliwek i tłoczenia oliwy w regionie, z dziełami sztuki współczesnej poświęconymi oliwie.

Oliwa dla Rzymu

W starożytności Rzym zużywał ogromne ilości oliwy, do jedzenia, oświetlenia, kosmetyki i w łaźniach. Choć większość oliwy sprowadzano z Hiszpanii i Afryki Północnej, oliwa z pobliskiej Sabiny była ceniona za świeżość i jakość, a jej transport rzeką Tybr do miasta był szybki i tani. Rzymscy autorzy wspominali o gajach oliwnych w Sabinie, a niektórzy zamożni Rzymianie mieli tu wille z gajami i tłoczniami. Ta bliskość Rzymu do dziś wpływa na region: wielu rzymian ma w Sabinie domy i gaje, a oliwę z Sabiny łatwo kupić w rzymskich sklepach i na targach.

Pierwsze oznaczenie

Sabina była jednym z pierwszych obszarów we Włoszech, które uzyskały ochronę nazwy dla oliwy. Producenci z Sabiny wcześnie zaczęli starać się o ochronę nazwy, a w 1996 roku została ona zarejestrowana w Unii Europejskiej, w pierwszej grupie włoskich oznaczeń oliwy. To pokazuje, jak długą tradycję jakości ma oliwa z Sabiny.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują rodzinne gospodarstwa, frantoi i spółdzielnie z Sabiny. Wiele z nich zdobywa nagrody na konkursach we Włoszech i za granicą. Wybranych producentów wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwa Sabina pasuje do kuchni Lacjum i Rzymu: do carciofi alla romana, pasta e ceci, spaghetti aglio, olio e peperoncino, bruschetty, zup strączkowych, warzyw i jagnięciny. W Sabinie przygotowuje się też makaron fregnacce i dania z grzybami i truflami z gór. O regionie piszemy na stronie Lacjum.

Oleoturystyka

Sabina jest łatwo dostępna z Rzymu, a jej wzgórza oferują spokój, przyrodę i kuchnię. Warto zobaczyć Ulivone w Canneto, opactwo Farfa, muzeum oliwy w Castelnuovo di Farfa i średniowieczne miasteczka, takie jak Fara in Sabina, Toffia, Casperia i Poggio Mirteto. Gospodarstwa i frantoi organizują degustacje i wizyty, zwłaszcza jesienią, w czasie zbiorów.

Przechowywanie

Oliwę Sabina przechowuj w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu. Najlepiej smakuje w pierwszym roku od zbioru, a po otwarciu warto zużyć ją w ciągu kilku tygodni. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Sabina, napis Denominazione di Origine Protetta i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O włoskiej oliwie piszemy w artykule o Włoszech, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

• DueNoveSei (Moricone)
• Az. Agricola Marcoaldi Roberta (Montelibretti)

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Sabina?

Z Sabiny, krainy wzgórz na północny wschód od Rzymu, w prowincjach Rieti i Rzym.

Od kiedy istnieje oznaczenie Sabina?

Od 1996 roku. To jedno z pierwszych włoskich oznaczeń oliwy.

Jakie odmiany obejmuje oznaczenie?

Głównie Carboncellę, Leccino, Raję, Frantoio, Moraiolo, Olivastrone, Salvianę i Rosciolę.

Ile lat ma Ulivone z Canneto?

Jego wiek szacuje się na około dwa tysiące lat.

Gdzie działa muzeum oliwy Sabiny?

W Castelnuovo di Farfa, w pobliżu opactwa Farfa.

Jak rozpoznać oliwę z oznaczeniem?

Po nazwie Sabina, napisie Denominazione di Origine Protetta i unijnym znaku.

Zobacz także

• Colline Pontine
• Lacjum
• Umbria
• Leccino
• Oznaczenia pochodzenia