Umbria

Cecha	Wartość
Typ	chroniona nazwa pochodzenia (DOP)
Kraj	Włochy
Region	cała Umbria
Podstrefy	Colli Assisi-Spoleto, Colli Martani, Colli Amerini, Colli del Trasimeno, Colli Orvietani
Główne odmiany	Moraiolo, Frantoio, Leccino, Dolce Agogia
Charakter oliwy	zielona, intensywna, z nutą karczocha, trawy i migdała, z wyraźną goryczką i pikantnością

Umbria to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z Umbrii, nazywanej zielonym sercem Włoch, jedynego regionu środkowej Italii bez dostępu do morza. Obejmuje cały region i dzieli się na pięć podstref, od wzgórz między Asyżem a Spoleto po okolice jeziora Trasimeno i Orvieto. Umbryjska oliwa, z odmian Moraiolo, Frantoio, Leccino i lokalnej Dolce Agogia, jest zielona, intensywna, z nutami karczocha, świeżo skoszonej trawy, zielonego migdała i ziół, z wyraźną goryczką i pikantnością, bogata w polifenole. Umbria należy do najbardziej cenionych regionów oliwnych Włoch, a jej oznaczenie zostało zarejestrowane w Unii Europejskiej w latach dziewięćdziesiątych.

Obszar i podstrefy

Colli Assisi-Spoleto obejmuje wzgórza wzdłuż doliny Umbrii, między Asyżem, Spello, Foligno, Trevi i Spoleto, z pasem gajów oliwnych na zboczach gór, nazywanym fascia olivata. Dominuje tu Moraiolo, a oliwy są bardzo intensywne.

Colli Martani obejmuje wzgórza Martani, wokół Todi, Montefalco i Bevagny, z oliwami intensywnymi i aromatycznymi.

Colli Amerini obejmuje wzgórza wokół Amelii i Narni, na południu regionu.

Colli del Trasimeno obejmuje wzgórza wokół jeziora Trasimeno, gdzie rośnie lokalna odmiana Dolce Agogia, dająca oliwy łagodniejsze i słodsze.

Colli Orvietani obejmuje wzgórza wokół Orvieto, na zachodzie regionu.

Historia

Umbria była zamieszkana przez Umbrów i Etrusków, a Rzymianie rozwinęli tu uprawę oliwek. W średniowieczu gaje oliwne uprawiali mnisi z licznych klasztorów, a Asyż, Spoleto i Perugia rozwijały się jako ośrodki handlu. Pas gajów oliwnych na zboczach między Asyżem a Spoleto, z tarasami, murkami i kamiennymi domami, istnieje od stuleci i jest jednym z najpiękniejszych krajobrazów oliwnych Włoch. W styczniu 1985 roku silny mróz uszkodził wiele umbryjskich gajów, ale zostały one odbudowane.

Odmiany

Moraiolo to najważniejsza odmiana Umbrii, zwłaszcza w podstrefie Colli Assisi-Spoleto. Daje oliwy bardzo intensywne, gorzkie i pikantne, z nutami karczocha i świeżej trawy, wyjątkowo bogate w polifenole. Frantoio dodaje owocowości i aromatu, Leccino łagodności i odporności na chłód, a lokalna Dolce Agogia, z okolic Trasimeno, słodyczy. Oliwa z oznaczeniem jest zwykle kupażem tych odmian, a proporcje zależą od podstrefy.

Charakter oliwy

Oliwa Umbria ma intensywną, zieloną owocowość, z nutami karczocha, świeżo skoszonej trawy, liścia oliwnego, zielonego migdała i ziół. Goryczka i pikantność są wyraźne, szczególnie w oliwach z Colli Assisi-Spoleto, a finisz jest długi. Oliwy z okolic Trasimeno są łagodniejsze. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne dla każdej podstrefy, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się wcześnie, od października do grudnia, często ręcznie lub z pomocą elektrycznych grzebieni, bo gaje rosną na stromych zboczach i tarasach. Owoce trafiają do frantoi w ciągu kilku godzin. W Umbrii działa wiele rodzinnych tłoczni, z których niektóre należą do najbardziej nagradzanych we Włoszech.

Trevi i Frantoi Aperti

Trevi, miasteczko na zboczu góry nad doliną Umbrii, otoczone gajami oliwnymi, jest nazywane stolicą oliwy umbryjskiej. W mieście działa muzeum oliwy, a jesienią odbywają się święta nowej oliwy. Co roku w listopadzie w całej Umbrii organizuje się Frantoi Aperti, czyli otwarte tłocznie: przez kilka weekendów frantoi w miasteczkach regionu przyjmują gości, organizują degustacje nowej oliwy, posiłki i koncerty.

Fascia olivata

Pas gajów oliwnych na zboczach gór między Asyżem a Spoleto, nazywany fascia olivata, to jeden z najbardziej charakterystycznych krajobrazów Umbrii. Ciągnie się przez kilkadziesiąt kilometrów, na wysokości od około 200 do ponad 500 metrów, nad równiną doliny Umbrii. Tarasy, kamienne murki, małe kaplice i średniowieczne zamki tworzą tu krajobraz, który niewiele się zmienił od stuleci. Lokalne władze i stowarzyszenia starają się chronić go przed porzuceniem i zabudową.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują rodzinne frantoi, gospodarstwa i spółdzielnie z całej Umbrii. Wiele z nich zdobywa najwyższe oceny w przewodnikach i nagrody na konkursach. Wybranych producentów wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Intensywna oliwa z Umbrii pasuje do kuchni regionu, opartej na strączkach, warzywach, zbożach, mięsie i truflach: do zup z soczewicy z Castelluccio, fasoli, cieciorki i farro, do bruschetty z nową oliwą, makaronu strangozzi z truflami z Norcii, do pieczonej wieprzowiny porchetta i grillowanego mięsa. Pasuje też do dań kuchni toskańskiej, takich jak ribollita i pasta e fagioli. O włoskiej oliwie piszemy w artykule o Włoszech.

Oleoturystyka

Umbria łączy oliwę ze sztuką, duchowością i krajobrazem. Asyż, z bazyliką świętego Franciszka, Spello, Montefalco, Spoleto, Perugia, Orvieto i Todi przyciągają turystów przez cały rok, a szlaki oliwne prowadzą przez gaje między miasteczkami. Najlepszy czas na wizytę to listopad, w czasie Frantoi Aperti.

Przechowywanie

Oliwa z Umbrii, bardzo bogata w polifenole, dobrze znosi przechowywanie w ciemnym, chłodnym miejscu, ale najlepiej smakuje w pierwszym roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Umbria, często z nazwą podstrefy, napis Denominazione di Origine Protetta i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. W listopadzie warto spróbować nowej oliwy prosto z tłoczni. O włoskiej oliwie piszemy też w artykule o Włoszech, a o wszystkich oznaczeniach piszemy w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

Azienda Agraria Viola S.r.l. (Foligno)
Azienda Agraria Bacci Noemio (Gualdo Cattaneo)
Moretti Famiglia Cantina e Frantoio (Giano dell'Umbria)
Frantoio Oleario Eredi Gradassi Andrea snc (Campello sul Clitunno)
Azienda Agricola La Montagnola (Torgiano)
C.U.FR.OL Srl (Spoleto)
Cantine Giorgio Lungarotti (Torgiano)
Frantoio Gaudenzi (Trevi)
Frantoio Mancianti s.r.l. (San Feliciano)
Frantoio Rinalducci Sas (Gualdo Cattaneo)
Azienda Agricola Marfuga (Campello sul Clitunno)
Monini spa - Frantoio del Poggiolo (Spoleto)
Oleificio Cooperativo Il Progresso soc. coop. agricola (Panicale)
Oleificio Melchiorri Gianfranco (Spoleto)
Oleificio Sociale di Foligno (Foligno)
Società Agricola Trevi "Il Frantoio" S.p.A. (Trevi)
Al Vecchio Frantoio F.lli Bartolomei sas (Montecchio)
Frantoio Oleario Bartolini Emilio & C. s.n.c. (Arrone)
Fratelli De Cecco di Filippo Fara S.Martino (Fara San Martino)
Azienda agricola Oliveto (Amelia)
Azienda agricola Mannelli Giulio (Bettona)
Frantoio La Casella (Colvalenza di Todi)
Azienda agraria Clarici Pier Domenico (Foligno)
Azienda agricola Pucciarella (Magione)
Azienda agraria Giulivi Fabio (Narni)
Giovanni Batta (Frantoio Batta) (Perugia)

Najczęściej zadawane pytania

Jakie podstrefy ma oznaczenie Umbria?

Colli Assisi-Spoleto, Colli Martani, Colli Amerini, Colli del Trasimeno i Colli Orvietani.

Jaka odmiana dominuje w Umbrii?

Moraiolo, a obok niej Frantoio, Leccino i Dolce Agogia.

Jak smakuje oliwa z Umbrii?

Zielono i intensywnie, z nutą karczocha i trawy, z wyraźną goryczką i pikantnością.

Czym są Frantoi Aperti?

To coroczne święto w listopadzie, gdy tłocznie w całej Umbrii otwierają się dla gości.