USA
Stany Zjednoczone są jednym z największych rynków oliwy na świecie. Pod względem konsumpcji należą do światowej czołówki, obok Hiszpanii i Włoch, a ich zapotrzebowanie stale rośnie, bo Amerykanie coraz częściej sięgają po oliwę zamiast masła i olejów roślinnych. Jednocześnie USA produkują bardzo mało oliwy, około dwunastu do piętnastu tysięcy ton rocznie, i pokrywają importem niemal całe swoje spożycie, ponad czterysta tysięcy ton rocznie. Amerykański rynek jest więc przede wszystkim rynkiem oliwy z Hiszpanii, Włoch, Tunezji, Turcji, Grecji i Portugalii, ale ma też własną, ambitną produkcję w Kalifornii.
Historia
Pierwsze drzewa oliwne w Kalifornii posadzili hiszpańscy franciszkanie w XVIII wieku, zakładając misje wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Oliwa była potrzebna do liturgii, lamp i kuchni, a odmiana, którą przywieźli, do dziś nazywa się Mission. W XIX wieku powstały pierwsze komercyjne gaje i tłocznie, ale w XX wieku kalifornijskie oliwki uprawiano głównie na oliwki stołowe, czarne, łagodne, sprzedawane w puszkach do pizzy i sałatek.
Prawdziwy rozwój kalifornijskiej oliwy nastąpił od lat dziewięćdziesiątych. Powstały nowe gaje, często superintensywne, z niskimi drzewkami Arbequiny, Arbosany i Koroneiki zbieranymi kombajnem, oraz rodzinne gospodarstwa z odmianami włoskimi i hiszpańskimi. Kalifornijscy producenci zaczęli zdobywać nagrody na międzynarodowych konkursach, a USA stały się jednym z ciekawszych nowych regionów oliwnych świata.
Produkcja w USA
Kalifornia daje zdecydowaną większość amerykańskiej oliwy. Gaje rosną w dolinie Sacramento, w dolinie San Joaquin, w hrabstwach Napa, Sonoma i Paso Robles, a także na południu stanu. Największe firmy, takie jak California Olive Ranch, uprawiają tysiące hektarów gajów superintensywnych, a obok nich działają setki małych producentów. Oliwki uprawia się też w Teksasie, Georgii, Arizonie, na Florydzie i w Oregonie, ale w znacznie mniejszej skali.
Najważniejsze odmiany w Kalifornii to Arbequina, Arbosana i Koroneiki w gajach superintensywnych oraz Mission, Manzanillo, Frantoio, Leccino i Picual w gajach tradycyjnych. Kalifornijskie oliwy są zwykle świeże, owocowe i dobrze zbalansowane, bo zbiór i tłoczenie odbywają się szybko, w nowoczesnych tłoczniach.
Oliwki stołowe
Przez większą część XX wieku Kalifornia była znana przede wszystkim z oliwek stołowych, a nie z oliwy. Najpopularniejsze są tam łagodne czarne oliwki, tzw. California ripe olives, z odmiany Manzanillo i Sevillano, zbierane zielone i ciemniejące w procesie utleniania. Sprzedawane w puszkach, krojone w plasterki, trafiają na pizzę, do sałatek i meksykańskich dań. W ostatnich dekadach znaczenie oliwek stołowych w Kalifornii maleje, a gaje przestawiają się na oliwę.
Standardy i pieczęcie jakości
W Stanach Zjednoczonych standardy oliwy są mniej rygorystyczne niż w Unii Europejskiej, a federalne normy klasyfikacji są dobrowolne. Dlatego kalifornijscy producenci stworzyli własne systemy kontroli. Rada California Olive Oil Council przyznaje pieczęć potwierdzającą, że oliwa przeszła badania chemiczne i ocenę sensoryczną jako extra virgin. Kalifornia ma też stanowe normy jakości dla większych producentów, surowsze w niektórych parametrach od norm międzynarodowych. Na etykietach dobrych oliw amerykańskich często podaje się datę zbioru i odmianę.
Klimat i wyzwania
Kalifornia ma klimat śródziemnomorski, z gorącym, suchym latem i łagodną, deszczową zimą, idealny dla drzew oliwnych. Największym wyzwaniem są susze i ograniczony dostęp do wody, które w ostatnich latach dotknęły całe rolnictwo stanu, a także rosnące koszty pracy, ziemi i wody. Gaje superintensywne, zbierane maszynowo, pozwalają obniżyć koszty, ale wymagają nawadniania. Kalifornijscy producenci konkurują z tańszą oliwą importowaną, dlatego stawiają na świeżość, przejrzystość etykiet i sprzedaż bezpośrednią, w tłoczniach, na targach rolniczych i przez internet.
Import
Hiszpania jest największym dostawcą oliwy do USA pod względem wolumenu, a Włochy pod względem wartości, bo sprzedają więcej oliwy w butelkach i w segmencie premium. Szybko rośnie udział Tunezji, która dostarcza oliwę dobrej jakości w niższej cenie, a także Turcji, Grecji, Portugalii, Argentyny i Chile. Na import oliwy do USA wpływają cła i polityka handlowa, które w ostatnich latach wielokrotnie się zmieniały, dlatego ceny oliwy w amerykańskich sklepach potrafią się szybko zmieniać.
Etykiety w amerykańskich sklepach
Amerykańskie etykiety mogą być mylące dla konsumenta. Pure olive oil to nie oliwa najwyższej jakości, ale mieszanka oliwy rafinowanej z niewielką ilością oliwy virgin. Light olive oil nie ma mniej kalorii, tylko jest rafinowana i ma łagodny smak. Najlepszym wyborem jest extra virgin olive oil z datą zbioru, nazwą kraju pochodzenia, a w przypadku oliwy kalifornijskiej z pieczęcią jakości. Napis imported from Italy nie zawsze oznacza oliwę z włoskich oliwek, bo wiele oliw jest we Włoszech tylko butelkowanych. O tym, jak czytać etykiety, piszemy w artykule kategorie i etykiety.
Kuchnia i konsumpcja
Amerykanie używają oliwy coraz szerzej: do sałatek, pieczenia warzyw, makaronów, pizzy i grillowania. Popularność diety śródziemnomorskiej, która od lat zajmuje czołowe miejsca w rankingach diet, sprzyja oliwie extra virgin. W dużych miastach działają sklepy specjalistyczne z oliwą, w których można degustować oliwy z różnych krajów, a restauracje coraz częściej podają oliwę do chleba zamiast masła. Rośnie też segment oliw premium, z jednej odmiany, z wczesnego zbioru i z deklarowaną zawartością polifenoli. Coraz popularniejsze są też oliwy aromatyzowane, z czosnkiem, cytryną czy bazylią, oraz octy balsamiczne, sprzedawane razem z oliwą w sklepach z degustacją, w których klienci próbują produktów przed zakupem, nalewając je z kranów stalowych zbiorników.
Oliwa a zdrowie w USA
Amerykańska Agencja Żywności i Leków dopuściła w 2004 roku ograniczone oświadczenie zdrowotne dla oliwy, mówiące, że ograniczone i niejednoznaczne dowody naukowe sugerują, iż spożywanie około dwóch łyżek oliwy dziennie, w miejsce tłuszczów nasyconych, może zmniejszać ryzyko choroby wieńcowej. W 2018 roku podobne oświadczenie objęło oleje bogate w kwas oleinowy. Takie informacje można spotkać na etykietach oliw w amerykańskich sklepach. O tym, co mówią najnowsze badania, piszemy w dziale oliwa a zdrowie.
Jak wybierać oliwę w USA
W amerykańskim sklepie najlepiej sięgać po butelki z napisem extra virgin olive oil, datą zbioru lub datą tłoczenia, krajem pochodzenia i nazwą producenta. Oliwy kalifornijskie z pieczęcią jakości są zwykle świeże, bo nie muszą przebywać długiej drogi przez ocean. Oliwy importowane z oznaczeniem pochodzenia, na przykład DOP lub ChNP, gwarantują, że oliwa pochodzi z konkretnego regionu. Unikaj przezroczystych butelek stojących w pełnym świetle i bardzo dużych opakowań, jeśli nie zużyjesz ich szybko. Oliwę przechowuj w chłodnym, ciemnym miejscu, o czym piszemy w artykule przechowywanie oliwy.
Producenci i nagrody
Kalifornijscy producenci regularnie zdobywają medale na konkursach, w tym na nowojorskim konkursie NYIOOC, jednym z największych konkursów oliwy na świecie. Wybranych amerykańskich laureatów i liderów rynku można znaleźć w naszym atlasie producentów, a o konkursach piszemy w artykule nagrody i konkursy.
Najczęściej zadawane pytania
Ile oliwy produkują USA?
Około dwunastu do piętnastu tysięcy ton rocznie, głównie w Kalifornii.
Skąd USA importują oliwę?
Głównie z Hiszpanii, Włoch, Tunezji, Turcji, Grecji i Portugalii.
Czym jest odmiana Mission?
To historyczna kalifornijska odmiana, przywieziona przez hiszpańskich misjonarzy w XVIII wieku.
Czy USA są dużym konsumentem oliwy?
Tak, należą do światowej czołówki pod względem łącznego spożycia oliwy, obok Hiszpanii i Włoch.
Czy light olive oil ma mniej kalorii?
Nie. To oliwa rafinowana o łagodnym smaku, z tą samą liczbą kalorii.
Czym jest pure olive oil?
To mieszanka oliwy rafinowanej z niewielką ilością oliwy virgin, nie oliwa extra virgin.
Jakie odmiany uprawia się w Kalifornii?
Głównie Arbequinę, Arbosanę i Koroneiki, a także Mission, Frantoio, Leccino i Picual.
Czym jest pieczęć COOC?
To pieczęć California Olive Oil Council, potwierdzająca, że kalifornijska oliwa przeszła badania chemiczne i ocenę sensoryczną jako extra virgin.
Czy oliwa z Kalifornii jest dobra?
Tak, najlepsze kalifornijskie oliwy zdobywają nagrody na międzynarodowych konkursach i są cenione za świeżość.