Lesvos

Cecha	Wartość
Typ	chronione oznaczenie geograficzne (ChOG)
Kraj	Grecja
Region	wyspa Lesbos, północno-wschodnie Morze Egejskie
Główne odmiany	Kolovi, Adramytini
Charakter oliwy	łagodna, owocowa, maślana, z nutą migdała i dojrzałych owoców, z lekką goryczką

Lesvos to chronione oznaczenie geograficzne oliwy z Lesbos, trzeciej co do wielkości greckiej wyspy, położonej na północno-wschodnim Morzu Egejskim, tuż u wybrzeży Turcji. To wyspa oliwek: gaje pokrywają dużą część jej powierzchni, a według często podawanych danych rośnie tu ponad dziesięć milionów drzew oliwnych. Oliwa z Lesbos, z lokalnych odmian Kolovi i Adramytini, jest łagodna, owocowa, maślana, z nutami migdała, dojrzałych owoców i ziół, z lekką goryczką i pikantnością. Przez stulecia oliwa była głównym bogactwem wyspy, a w XIX i na początku XX wieku Lesbos był jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowej produkcji oliwy i mydła w regionie.

Obszar

Oznaczenie obejmuje całą wyspę Lesbos. Gaje oliwne rosną głównie w południowej i wschodniej części wyspy, wokół Mytileny, Plomari, Agiasos, Polichnitos i nad zatokami Gera i Kalloni, na wzgórzach, tarasach i w dolinach. Zachodnia część wyspy jest bardziej sucha i kamienista, z mniejszą liczbą gajów. Klimat jest śródziemnomorski, z gorącym latem i łagodną, deszczową zimą.

Historia

Lesbos ma długą historię kulturalną. Na wyspie żyła poetka Safona, a filozof Arystoteles prowadził tu badania przyrodnicze. Oliwki uprawiano na Lesbos od starożytności, ale prawdziwa ekspansja gajów nastąpiła w czasach osmańskich i w XIX wieku, gdy oliwa i mydło z Lesbos były eksportowane do Konstantynopola, Smyrny i całej Europy. Na wyspie działały wtedy dziesiątki parowych tłoczni i fabryk mydła, a bogaci kupcy budowali w Mytilenie okazałe rezydencje. W XX wieku przemysł oliwny podupadł, ale oliwa pozostała podstawą rolnictwa wyspy.

Odmiany

Kolovi, nazywana też Valanolia, to najczęściej uprawiana odmiana Lesbos, dająca oliwy łagodne, owocowe, z nutą migdała. Adramytini, nazwana od miasta Adramyttion, dzisiejszego Edremit na pobliskim wybrzeżu tureckim, to ta sama odmiana, którą w Turcji nazywa się Ayvalık. Daje oliwy łagodne i maślane. Obie odmiany dobrze znoszą klimat wyspy i dają oliwy o charakterze zupełnie innym niż intensywne oliwy z Koroneiki z południa Grecji.

Charakter oliwy

Oliwa Lesvos ma łagodną, owocową owocowość, z nutami migdała, dojrzałego jabłka, banana, świeżej trawy i ziół. W smaku jest maślana, słodkawa, z lekką goryczką i delikatnym, pikantnym finiszem. Kolor jest złocisty lub złocistozielony. Dzięki łagodnemu charakterowi oliwa z Lesbos dobrze sprawdza się w potrawach, w których oliwa nie powinna dominować, a także w wypiekach i deserach. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki na Lesbos zbiera się od listopada do lutego, często późno, gdy owoce są dojrzałe. Na tarasach i stromych zboczach zbiór odbywa się ręcznie, a owoce trafiają do tłoczni, w większości spółdzielczych, w wioskach na wyspie. Wiele rodzin ma gaje odziedziczone po przodkach i odbiera oliwę z własnych drzew na cały rok, a krewni z Aten i innych miast wracają jesienią na wyspę, żeby pomóc w zbiorach.

Muzeum przemysłowej produkcji oliwy

W wiosce Agia Paraskevi, w środkowej części wyspy, w dawnej fabryce oliwy z początku XX wieku, działa muzeum przemysłowej produkcji oliwy. Zachowano w nim maszyny parowe, prasy, żarna i zbiorniki, a ekspozycja pokazuje, jak wyglądała produkcja oliwy w czasach, gdy Lesbos był jednym z centrów tego przemysłu. To jedno z najciekawszych muzeów oliwy w Grecji.

Mytilena, Plomari i Agiasos

Mytilena, stolica wyspy, z zamkiem, portem i rezydencjami dawnych kupców oliwnych, jest dobrą bazą do zwiedzania. Plomari, na południowym wybrzeżu, słynie z ouzo, greckiej wódki anyżowej, i z dawnych fabryk mydła. Agiasos, górska wioska na zboczach góry Olimp Lesbijski, z kamiennymi domami i ceramiką, otoczona jest lasami kasztanowców i gajami oliwnymi. Na zachodzie wyspy znajduje się skamieniały las, wpisany jako geopark UNESCO.

Tarasy i krajobraz

Gaje oliwne Lesbos rosną często na tarasach podtrzymywanych murkami z kamienia, zbudowanymi przez pokolenia rolników na zboczach wzgórz. Na wschodzie i południu wyspy gaje schodzą aż do morza, a wiele drzew ma kilkaset lat i ogromne, poskręcane pnie. Krajobraz wyspy, z gajami, lasami sosnowymi i kasztanowymi, kamiennymi wioskami i zatokami, jest jednym z najbardziej zielonych na Morzu Egejskim. Utrzymanie tarasów i starych drzew wymaga jednak ciągłej pracy, a część gajów na stromych zboczach jest porzucana.

Lesbos i wybrzeże tureckie

Lesbos leży zaledwie kilkanaście kilometrów od wybrzeża Turcji, a przez stulecia wyspa i miasta po drugiej stronie cieśniny, takie jak Ayvalık i Edremit, tworzyły jeden region oliwny, połączony handlem i rodzinnymi więzami. Ta sama odmiana, Adramytini po grecku, a Ayvalık po turecku, rośnie po obu stronach, a oliwy z Lesbos i z tureckiej Zatoki Edremit mają podobny, łagodny, maślany charakter. Po wymianie ludności w 1923 roku wielu Greków z wybrzeża anatolijskiego osiedliło się na Lesbos, przywożąc ze sobą tradycje kulinarne.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielnie, tłocznie i rodzinne gospodarstwa z Lesbos. Coraz więcej z nich stawia na wcześniejszy zbiór i butelkowanie oliwy pod własną marką, a ich oliwy zdobywają nagrody na konkursach. Pełną listę firm z Grecji znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Łagodna oliwa z Lesbos pasuje do kuchni wyspy: do sardynek z zatoki Kalloni, ryb i owoców morza, do sałatek, takich jak horiatiki, do horty, warzyw duszonych w oliwie, takich jak briam, do sera ladotyri, dojrzewającego w oliwie, i do ciast. Kuchnia Lesbos łączy wpływy greckie i anatolijskie, podobnie jak kuchnia sąsiedniego wybrzeża tureckiego, opisana na stronie Północna Egeja.

Oleoturystyka

Lesbos łączy oliwę z historią, przyrodą i kuchnią. Warto odwiedzić muzeum w Agia Paraskevi, Mytilenę, Plomari, Agiasos, Molyvos z zamkiem i skamieniały las, a także tłocznie i gospodarstwa organizujące degustacje. Jesienią i zimą, w czasie zbiorów, można zobaczyć pracę w gajach, a wiosną wyspa przyciąga też miłośników ptaków, bo przez Lesbos przebiegają szlaki ich wędrówek.

Przechowywanie

Łagodna oliwa z Lesbos zawiera mniej polifenoli niż oliwy intensywne, dlatego najlepiej zużyć ją w ciągu roku od zbioru. Przechowuj ją w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Lesvos, czasem także Mytilini, informację o chronionym oznaczeniu geograficznym i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. O greckiej oliwie piszemy w artykule o Grecji, a o wszystkich oznaczeniach w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

Catsacoulis S.A., The Olive Oil Exporting Co. (Mytilene)

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Lesvos?

Z wyspy Lesbos na północno-wschodnim Morzu Egejskim.

Jakie odmiany obejmuje oznaczenie?

Głównie Kolovi i Adramytini.

Jak smakuje oliwa z Lesbos?

Łagodnie, owocowo i maślanie, z nutą migdała i dojrzałych owoców, z lekką goryczką.

Czy Adramytini to ta sama odmiana co turecka Ayvalık?

Tak, to ta sama odmiana, uprawiana po obu stronach cieśniny między Lesbos a wybrzeżem Turcji.