Strona główna › Regiony › Północna Egeja (Turcja)

Północna Egeja (Turcja)

Pokaż na mapie

Północne wybrzeże Egejskie, nad Zatoką Edremit, to jeden z najbardziej znanych regionów oliwnych Turcji. Gaje oliwne schodzą tu z zalesionych zboczy gór Kaz Dağları, starożytnej Idy, aż do morza, a miasteczka Ayvalık, Edremit, Burhaniye, Gömeç, Havran i Küçükkuyu od stuleci żyją z oliwy. Region słynie z łagodnych, owocowych, maślanych oliw z odmiany Ayvalık, a w tureckiej kuchni oliwa z Zatoki Edremit uchodzi za jedną z najlepszych w kraju. Klimat jest tu łagodniejszy i wilgotniejszy niż na południu wybrzeża, a bliskość gór i morza daje oliwom delikatny, harmonijny charakter.

Krajobraz i klimat

Zatoka Edremit jest osłonięta od północy masywem Kaz Dağları, który zatrzymuje zimne wiatry i zbiera wilgoć z morza. Dzięki temu w regionie panuje mikroklimat sprzyjający drzewom oliwnym: łagodne zimy, ciepłe lata i więcej opadów niż w innych częściach wybrzeża. Gaje rosną na zboczach i tarasach, często pod sosnami i obok sadów, a wiele drzew ma kilkaset lat. Góry Kaz Dağları słyną też z bogactwa ziół, wody źródlanej i czystego powietrza, a w starożytności były uważane za siedzibę bogów.

Góry Kaz Dağları

Masyw Kaz Dağları, starożytna Ida, wznosi się nad Zatoką Edremit na wysokość ponad 1700 metrów. Według mitologii greckiej to tu odbył się sąd Parysa, a z jego szczytów bogowie obserwowali wojnę trojańską. Dziś góry są parkiem narodowym, słynącym z lasów, wodospadów, źródeł i ogromnej różnorodności roślin, w tym wielu ziół leczniczych i jadalnych. Wioski u podnóża gór, takie jak Adatepe i Yeşilyurt, z kamiennymi domami i starymi gajami oliwnymi, przyciągają turystów szukających spokoju, natury i lokalnej kuchni opartej na oliwie i ziołach.

Historia

Oliwki uprawiano nad Zatoką Edremit od starożytności, gdy na tym wybrzeżu leżały greckie miasta Adramyttion, od którego pochodzi nazwa Edremit, i Assos. Ayvalık, dawne Kydonie, w XVIII i XIX wieku stało się jednym z najważniejszych ośrodków handlu oliwą i produkcji mydła w Imperium Osmańskim. Działały tu dziesiątki tłoczni i fabryk mydła, a oliwa i mydło z Ayvalık trafiały do Stambułu, Grecji i Europy. Po wymianie ludności w 1923 roku greccy mieszkańcy opuścili miasto, a na ich miejsce przybyli muzułmanie z Krety i Lesbos, którzy kontynuowali tradycję oliwną. Dawne kamienne fabryki oliwy i mydła w Ayvalık i na wyspie Cunda zamieniono dziś w hotele, galerie i muzea.

Ayvalık i wyspa Cunda

Ayvalık to najbardziej malownicze miasto oliwne Turcji. Jego wąskie uliczki z kamiennymi domami, kościołami zamienionymi w meczety i dawnymi fabrykami oliwy przypominają o czasach, gdy było jednym z najbogatszych miast handlowych wybrzeża. Wysokie kominy dawnych tłoczni i fabryk mydła wciąż górują nad zabudową, a niektóre z nich zamieniono w hotele i muzea. Naprzeciwko miasta, połączona z nim groblą, leży wyspa Cunda, Alibey, z tawernami rybnymi, gajami oliwnymi i ruinami greckich klasztorów. Wieczorem w tawernach na Cundzie podaje się meze z oliwą, ryby z grilla i rakı.

Zbiór i tłoczenie

Zbiór oliwek w regionie trwa od października do grudnia, a w wielu wioskach jest wydarzeniem rodzinnym, w którym biorą udział także krewni z miast. Owoce zbiera się ręcznie lub przez otrząsanie gałęzi kijami na rozłożone płachty. Najlepsi producenci zbierają oliwki wcześnie i tłoczą je w ciągu kilku godzin, co daje oliwy bardziej zielone i aromatyczne niż tradycyjne, łagodne oliwy z dojrzałych owoców. W regionie działa wiele spółdzielczych i prywatnych tłoczni, a niektóre z nich można zwiedzać w czasie zbiorów.

Oliwki stołowe i inne produkty

Oprócz oliwy region słynie z oliwek stołowych, zwłaszcza zielonych, łamanych, marynowanych w solance z cytryną i ziołami, oraz czarnych, suszonych w soli. Z oliwy i jej produktów ubocznych wytwarza się tu też tradycyjne mydło, a w sklepach w Ayvalık i Edremit można kupić kosmetyki z oliwą, pasty z oliwek i przetwory z ziół z Kaz Dağları.

Odmiany

Główną odmianą regionu jest Ayvalık, nazywana też Edremit Yağlık. Daje dużo oleju, a jej oliwa jest łagodna, owocowa, z nutami migdała, dojrzałego jabłka, banana i świeżej trawy, o niewielkiej goryczce i delikatnej pikantności. Oliwy z wczesnego zbioru są bardziej zielone i pikantne. W regionie uprawia się też inne odmiany, w tym Memecik, typową dla południa wybrzeża, i Gemlik, odmianę stołową z regionu Marmara.

Oznaczenia pochodzenia

Oliwa z Zatoki Edremit ma chronioną nazwę pochodzenia Edremit, zarejestrowaną w Turcji i w Unii Europejskiej. W Turcji chronione są też oliwy i oliwki z Ayvalık. Oznaczenia te pomagają producentom z regionu budować markę łagodnej, egejskiej oliwy na rynkach zagranicznych. O tureckiej oliwie piszemy w artykule o Turcji.

Tłocznie i producenci

W regionie działa wiele spółdzielni, rodzinnych tłoczni i gospodarstw, od tradycyjnych po nowoczesne. Wiele rodzin ma po kilka hektarów gajów i przywozi oliwki do spółdzielczych tłoczni, a nowe pokolenie producentów butelkuje oliwę z wczesnego zbioru pod własnymi markami i zdobywa medale na konkursach w Nowym Jorku, Londynie czy Madrycie. Wybranych laureatów z regionu wymieniamy poniżej, a pełny katalog firm znajdziesz w naszym atlasie producentów.

Kuchnia

Kuchnia Zatoki Edremit łączy tradycje tureckie, greckie i kreteńskie. Najważniejsze są tu dania zeytinyağlı, warzywa duszone w oliwie i podawane na zimno, takie jak zeytinyağlı taze fasulye, zeytinyağlı enginar czy zeytinyağlı pırasa, a także dzikie zioła z Kaz Dağları, gotowane i polewane oliwą, oraz ryby i owoce morza z Zatoki. W Ayvalık popularny jest tost z serem i kiełbasą, ayvalık tostu, a w tawernach na Cundzie meze z rybami i oliwą.

Oleoturystyka

Północne wybrzeże Egejskie to jeden z najlepszych regionów Turcji do poznawania oliwy. W Ayvalık, Edremit i Havran działają muzea oliwy i mydła w dawnych fabrykach, tłocznie organizują degustacje i spacery po gajach, a w czasie zbiorów, od października do grudnia, można zobaczyć, jak powstaje oliwa. Region łatwo połączyć z wypoczynkiem nad morzem, wycieczkami w góry Kaz Dağları i wizytą w starożytnym Assos.

Jak wybierać oliwę z regionu

Szukaj oliw z oznaczeniem Edremit lub z nazwą miejscowości, odmianą Ayvalık i rokiem zbioru. Łagodne oliwy z Zatoki Edremit świetnie pasują do ryb, owoców morza, sałatek i dań zeytinyağlı, a oliwy z wczesnego zbioru do polewania na surowo. Pamiętaj, że łagodne oliwy szybciej tracą świeżość, więc wybieraj te z ostatniego zbioru.

Nagrodzeni producenci z regionu

Producenci z regionu wyróżnieni w ostatnim sezonie na międzynarodowych konkursach i w przewodnikach:

Najczęściej zadawane pytania

Jakie miasta leżą w regionie?

Ayvalık, Edremit, Burhaniye, Gömeç, Havran i Küçükkuyu.

Jaka odmiana dominuje w regionie?

Ayvalık, nazywana też Edremit Yağlık.

Jak smakuje oliwa z Zatoki Edremit?

Łagodnie i owocowo, z nutą migdała, jabłka i świeżej trawy.

Czy oliwa z regionu ma oznaczenie pochodzenia?

Tak, chronioną nazwę Edremit, zarejestrowaną także w Unii Europejskiej.

Kiedy najlepiej odwiedzić region?

Jesienią, w czasie zbiorów, albo latem, łącząc wypoczynek nad morzem z wizytą w tłoczniach.

Czym jest wyspa Cunda?

To wyspa naprzeciwko Ayvalık, połączona z miastem groblą, słynąca z tawern rybnych, gajów oliwnych i dawnych greckich domów.

Zobacz także