Strona główna › Regiony › Południowa Egeja (Turcja)

Południowa Egeja (Turcja)

Pokaż na mapie

Południowe wybrzeże Egejskie to największy region oliwny Turcji. Obejmuje prowincje Izmir, Aydın, Muğla i część Manisy i Denizli, od okolic Izmiru przez doliny rzek Gediz i Wielki Menderes po półwyspy Bodrum i Datça. Rosną tu miliony drzew oliwnych, a region daje znaczną część tureckiej oliwy. Dominuje odmiana Memecik, dająca oliwy intensywne, aromatyczne, z nutami trawy, pomidora i migdała, bogate w polifenole. Region jest też jedną z kolebek cywilizacji Morza Śródziemnego: leżały tu starożytne miasta Efez, Milet, Priene i Halikarnas, a oliwki uprawia się tu nieprzerwanie od tysięcy lat.

Krajobraz i klimat

Klimat południowego wybrzeża Egejskiego jest typowo śródziemnomorski, z gorącym, suchym latem i łagodną, deszczową zimą. Gaje oliwne rosną na zboczach wzgórz, w szerokich dolinach rzecznych i na tarasach nad morzem. W dolinie Wielkiego Menderesu, wokół Aydın, Söke i Nazilli, gaje sąsiadują z sadami figowymi i polami bawełny, a na półwyspach Bodrum i Datça rosną wśród skał i sosen, z widokiem na morze i greckie wyspy.

Dolina Wielkiego Menderesu

Dolina rzeki Wielki Menderes, od której pochodzi słowo meander, to jedno z najbardziej urodzajnych miejsc w Turcji. Wokół miast Aydın, Söke, Germencik, Nazilli i Kuyucak ciągną się tu rozległe gaje oliwne, przeplatane sadami figowymi, z których pochodzą słynne suszone figi z Aydın. To serce uprawy Memecik i obszar chronionej nazwy Aydın Memecik. W dolinie działa wiele tłoczni, spółdzielni i zakładów przetwórczych, a jesienią w czasie zbiorów cały region żyje oliwkami.

Historia

Starożytne miasta jońskie, takie jak Milet i Efez, handlowały oliwą z całym basenem Morza Śródziemnego, a filozof Tales z Miletu, według anegdoty przekazanej przez Arystotelesa, wzbogacił się, wynajmując zawczasu wszystkie prasy do oliwy przed obfitym zbiorem. W czasach rzymskich, bizantyjskich i osmańskich region był jednym z centrów produkcji oliwy, a Izmir, dawna Smyrna, jednym z najważniejszych portów handlowych. Po wymianie ludności w 1923 roku na wybrzeże przybyli muzułmanie z Krety, którzy wnieśli do kuchni regionu bogatą wiedzę o dzikich ziołach.

Izmir, stolica egejskiej kuchni

Izmir, trzecie co do wielkości miasto Turcji, jest centrum kuchni egejskiej. Na targu Kemeraltı w starym mieście sprzedaje się oliwki, oliwę, zioła, sery i przyprawy z całego regionu, a w małych lokantach podaje się domowe dania zeytinyağlı, gotowane każdego dnia od rana. Izmirczycy słyną z zamiłowania do warzyw, ziół i oliwy, a w mieście działa wiele restauracji, które przywracają zapomniane przepisy regionu. W okolicach Izmiru, w Urli, Seferihisar i Çeşme, rozwija się też turystyka kulinarna, łącząca winnice, gaje oliwne i lokalne targi.

Bodrum, Milas i Datça

Na południu regionu, w prowincji Muğla, oliwki rosną wśród skał i sosen, na stromych zboczach schodzących do turkusowego morza. Okolice Milas słyną z oliwy z lokalnego typu Memecik, a na półwyspach Bodrum i Datça stare gaje sąsiadują z kurortami i ruinami starożytnych miast. Półwysep Datça, wąski pas lądu między Morzem Egejskim a Śródziemnym, słynie też z migdałów, miodu i ziół, a jego stare drzewa oliwne należą do najstarszych w regionie.

Zbiór i tłoczenie

Zbiór oliwek Memecik trwa od października do stycznia. W tradycyjnych gajach owoce otrząsa się z gałęzi na płachty, a w nowoczesnych gospodarstwach używa się otrząsarek. Oliwki trafiają do setek tłoczni w regionie, od małych, rodzinnych po duże zakłady przemysłowe. Coraz więcej producentów stawia na wczesny zbiór, tłoczenie tego samego dnia i butelkowanie pod własną marką.

Odmiany

Główną odmianą jest Memecik, dająca oliwy intensywne, zielone, z wyraźną goryczką i pikantnością, bogate w polifenole. W okolicach Akhisar w prowincji Manisa uprawia się odmiany Domat i Gemlik, głównie na oliwki stołowe, a na półwyspie Datça i w okolicach Milas lokalne typy Memecik. W nowych gajach pojawiają się też odmiany zagraniczne.

Oznaczenia pochodzenia

Najważniejszą chronioną nazwą regionu jest Aydın Memecik, oliwa z prowincji Aydın, zarejestrowana w Turcji i w Unii Europejskiej. W Turcji chroniona jest też oliwa z Milas i oliwki z Akhisar. O tureckich oznaczeniach piszemy w artykule o Turcji.

Akhisar i handel oliwkami

Akhisar w prowincji Manisa jest jednym z najważniejszych ośrodków handlu oliwkami i oliwą w Turcji. Działa tu giełda towarowa, na której notuje się ceny oliwek i oliwy, a w okolicy pracują dziesiątki zakładów przetwórczych. Akhisar słynie z zielonych oliwek Domat, często nadziewanych, i czarnych oliwek Gemlik.

Kuchnia

Kuchnia południowego wybrzeża Egejskiego, a zwłaszcza Izmiru, jest jedną z najbogatszych w dania z oliwą w Turcji. Oprócz klasycznych dań zeytinyağlı, takich jak zeytinyağlı biber dolması czy zeytinyağlı bakla, przygotowuje się tu dania z dzikich ziół: şevketibostan, arapsaçı, radikę i ebegümeci czy deniz börülcesi. Wiosną w Alaçatı odbywa się festiwal ziół, a w Izmirze szefowie kuchni przywracają zapomniane przepisy, takie jak zeytinyağlı elma. Kreteńska tradycja żyje w daniach takich jak girit kabağı dolması.

Kuchnia kreteńskich osadników

Muzułmanie z Krety, którzy osiedlili się na wybrzeżu po 1923 roku, nazywani Giritli, czyli Kreteńczycy, wnieśli do kuchni regionu niezwykłą wiedzę o dzikich roślinach. Potrafią rozpoznać dziesiątki jadalnych ziół, a ich kuchnia opiera się na ziołach, warzywach, serze i oliwie. W miasteczkach takich jak Alaçatı, Çeşme czy Seferihisar ich potomkowie wciąż przygotowują dania z ziołami gotowanymi i polewanymi oliwą, nadziewane kwiaty cukinii i placki z ziołami.

Oleoturystyka

Region łatwo połączyć z wakacjami nad morzem. W okolicach Bodrum, Milas, Datçy i Söke działają tłocznie i gospodarstwa organizujące degustacje i spacery po gajach, a w starożytnych miastach, takich jak Efez i Priene, zachowały się pozostałości antycznych tłoczni. W Izmirze warto odwiedzić targ Kemeraltı, gdzie sprzedaje się oliwki, oliwę i zioła z całego regionu.

Jak wybierać oliwę z regionu

Szukaj oliw z oznaczeniem Aydın Memecik lub z nazwą Milas, z odmianą i rokiem zbioru. Intensywne oliwy z Memecik pasują do dzikich ziół, strączków, grillowanego mięsa i chleba, a łagodniejsze, z późniejszego zbioru, do dań zeytinyağlı i ryb. Najlepsze oliwy z regionu zdobywają złote medale na międzynarodowych konkursach, a ich ceny są często niższe niż oliw włoskich o podobnej jakości.

Nagrodzeni producenci z regionu

Producenci z regionu wyróżnieni w ostatnim sezonie na międzynarodowych konkursach i w przewodnikach:

Najczęściej zadawane pytania

Jakie prowincje obejmuje region?

Izmir, Aydın, Muğla oraz część Manisy i Denizli.

Jaka odmiana dominuje w regionie?

Memecik.

Jak smakuje oliwa z regionu?

Intensywnie, zielono, z nutą trawy, pomidora i migdała, z goryczką i pikantnością.

Czym jest Aydın Memecik?

To chroniona nazwa oliwy z prowincji Aydın, zarejestrowana także w Unii Europejskiej.

Czym słynie Akhisar?

Z handlu oliwkami i oliwą oraz z zielonych oliwek Domat i czarnych Gemlik.

Co warto zobaczyć w regionie?

Targ Kemeraltı w Izmirze, starożytne Efez i Priene, tłocznie w okolicach Milas i Söke oraz festiwal ziół w Alaçatı.

Zobacz także