Katalonia
Katalonia, w północno-wschodniej Hiszpanii, to ojczyzna Arbequiny, jednej z najpopularniejszych odmian oliwek na świecie, i region o wyjątkowo bogatej kulturze oliwnej. Gaje rosną tu od suchych równin Lleidy po wzgórza Tarragony i deltę Ebro, a kataloński styl oliwy, łagodny, owocowy, z nutami migdała, jabłka i świeżej trawy, jest dobrze znany w całej Hiszpanii. Region ma aż pięć chronionych nazw pochodzenia oliwy, w tym Les Garrigues i Siurana, należące do najstarszych w kraju, a na pograniczu z Walencją i Aragonią rośnie największe na świecie skupisko tysiącletnich drzew oliwnych.
Krajobraz i klimat
Katalonia ma bardzo zróżnicowany krajobraz oliwny. W Les Garrigues, na południu prowincji Lleida, gaje rosną na suchych, kamienistych wzgórzach, otoczone murkami z suchego kamienia, w klimacie kontynentalnym z mroźnymi zimami i gorącym latem. W prowincji Tarragona, w okolicach Siurany, Priorat i Terra Alta, gaje sąsiadują z winnicami na stromych zboczach. Na południu, w Baix Ebre i Montsià, przy delcie Ebro, rosną stare gaje w łagodniejszym, morskim klimacie, a na północy, w Empordà, gaje schodzą ku Costa Brava.
Historia
Oliwki uprawiano w Katalonii od czasów greckich i rzymskich, gdy Tarraco, dzisiejsza Tarragona, była stolicą rzymskiej prowincji. W średniowieczu oliwa była ważnym produktem regionu, a w XIX i na początku XX wieku Katalonia rozwinęła silny ruch spółdzielczy. Wiele spółdzielni zbudowało wtedy siedziby w stylu modernizmu katalońskiego, z ceglanymi łukami i wysokimi halami, nazywane katedrami wina, w których często działały też tłocznie oliwy. Niektóre z tych budynków działają do dziś i można je zwiedzać.
Odmiany
Najważniejszą odmianą jest Arbequina, nazwana od miasteczka Arbeca w prowincji Lleida. Daje oliwy łagodne, owocowe, z nutami migdała, zielonego jabłka, banana i pomidora, o niewielkiej goryczce. W Terra Alta i Baix Ebre ważne są też Empeltre, Farga i Morruda, czyli Sevillenca, a w Empordà lokalne odmiany Argudell i Corivell. Farga to odmiana starych, często tysiącletnich drzew na pograniczu z Walencją.
Oznaczenia pochodzenia
Katalonia ma pięć chronionych nazw pochodzenia oliwy. Les Garrigues, z południa prowincji Lleida, i Siurana, z prowincji Tarragona, opierają się na Arbequinie i należą do najstarszych hiszpańskich oznaczeń. Aceite de Terra Alta opiera się na Empeltre, Aceite del Baix Ebre-Montsià na Morrudzie i Fardze, a Aceite de L’Empordà na lokalnych odmianach Argudell i Corivell oraz Arbequinie. Zestawienie oznaczeń znajdziesz w dziale oznaczenia pochodzenia.
Tysiącletnie drzewa Terra del Sénia
Na pograniczu Katalonii, Walencji i Aragonii, w regionie nazywanym Terra del Sénia, rośnie największe na świecie skupisko starych drzew oliwnych. Kilka tysięcy drzew, głównie odmiany Farga, uważa się za co najmniej kilkusetletnie, a wiele za ponad tysiącletnie. Ich ogromne, poskręcane pnie, często puste w środku, wyglądają jak rzeźby. W okolicach Ulldecony i La Sénii można je oglądać na wytyczonych szlakach, a oliwa tłoczona z ich owoców, w niewielkich ilościach, jest sprzedawana jako rarytas.
Les Garrigues
Les Garrigues to sucha, kamienista kraina na południu prowincji Lleida, z gajami Arbequiny ciągnącymi się po horyzont, kamiennymi murkami i chatkami z suchego kamienia, cabanes de volta. Oliwy z Les Garrigues są bardziej zielone i wyraziste niż typowe oliwy z Arbequiny, dzięki wczesnemu zbiorowi i kontynentalnemu klimatowi. W regionie działa wiele spółdzielni i rodzinnych tłoczni, a w Arbece można zobaczyć ruiny zamku książąt Medinaceli, z którymi łączy się legendę o pochodzeniu Arbequiny.
Tłocznie i producenci
W Katalonii działa kilkaset tłoczni, wiele z nich to spółdzielnie, często w zabytkowych budynkach. Coraz więcej rodzinnych gospodarstw tłoczy oliwę z własnych gajów i butelkuje ją pod własną marką. Wybrane firmy z regionu wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.
Kuchnia
Kuchnia katalońska to kuchnia oliwy, czosnku, pomidorów i ziół. Symbolem jest pa amb tomàquet, chleb natarty pomidorem i polany oliwą, a obok niego allioli, emulsja czosnku i oliwy, salsa romesco z Tarragony, podawana do grillowanej cebulki calçots, i escalivada, pieczone warzywa z oliwą. Na wybrzeżu przygotowuje się ryby i owoce morza, takie jak suquet, a na Balearach, kulturowo bliskich Katalonii, pa amb oli. Wszystkie przepisy znajdziesz w katalogu kuchni hiszpańskiej.
Oleoturystyka
Katalonia ma dobrze rozwiniętą oleoturystykę. W Les Garrigues, Priorat i Terra Alta tłocznie i spółdzielnie organizują wizyty, degustacje i warsztaty, a szlaki prowadzą przez gaje, winnice i modernistyczne budynki spółdzielni. W Terra del Sénia można zobaczyć tysiącletnie drzewa, a w Barcelonie i Tarragonie spróbować oliw z całego regionu w sklepach i restauracjach.
Jak wybierać oliwę z Katalonii
Szukaj oliw z oznaczeniem Les Garrigues, Siurana lub innym katalońskim, z rokiem zbioru i nazwą tłoczni. Oliwy z Arbequiny są łagodne i owocowe, idealne do ryb, sałatek i pa amb tomàquet, ale szybciej tracą świeżość, więc wybieraj te z ostatniego zbioru. Więcej o hiszpańskiej oliwie w artykule o Hiszpanii.
Wybrani producenci z regionu
Wybrane tłocznie, spółdzielnie i gospodarstwa z regionu. Pełną listę wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.
- Aceites Mestral (Cambrils)
- Agraria De Vallbona De Les Monges (Vallbona De Les Monges)
- Agraria Espluguense I Seccio De Credit (Espluga Calba (L))
- Secció Agrícola i Creditícia La Borgenca, SCCL (Borges Blanques (Les))
- Secció Agrícola i Creditícia Catalana de Godall SCCL (Godall)
- Agricultura Catalana y Sección de Crédito de La Galera SCCL (Galera (La))
- Agricola De Salomo (Salomo)
- Agricola De Vila Seca (Vila Seca)
- Agrícola de L'Albi, SCCL (Albi (L))
- Agricola Dulldemolins Sant Jaume (Ulldemolins)
- Agricola I Seccio De Credit De Riudoms (Riudoms)
- Agricola I Seccio De Credit De L' Aleixar (Aleixar (L))
- Agrícola y Sección de Crédito de La Palma d'Ebre SCCL (Palma D Ebre (La))
- Caja Agrícola y Sección de Crédito de Riudecanyes SCCL (Riudecanyes)
- Agricola Industrial Fores (Tortosa)
Dania z regionu w katalogu przepisów
Dania z regionu opisane w katalogach kuchni, z rekomendowaną oliwą:
- Pa amb tomàquet: chleb z pomidorem; oliwa: delikatna do średniej, Arbequina
- Escalivada: escalivada; oliwa: średnia, Arbequina
- Xató (xatonada): xató; oliwa: średnia, Arbequina
- Salsa romesco: sos romesco; oliwa: średnia
- Calçots amb romesco: calçoty z romesco; oliwa: średnia
- Sofregit: sofregit; oliwa: średnia
- Samfaina: samfaina; oliwa: średnia
- Esqueixada de bacallà: esqueixada; oliwa: średnia
- Empedrat: empedrat; oliwa: średnia
- Suquet de peix: suquet; oliwa: średnia
- Sípia amb all i julivert: mątwa z czosnkiem i natką; oliwa: średnia
- Fideus amb sípia: makaron z mątwą; oliwa: średnia
- Faves a la catalana: bób po katalańsku; oliwa: średnia
- Espinacs a la catalana: szpinak po katalańsku; oliwa: średnia
- Pollastre a la catalana: kurczak po katalańsku; oliwa: średnia
- Coca de recapte: coca de recapte; oliwa: średnia
Najczęściej zadawane pytania
Jaka odmiana dominuje w Katalonii?
Arbequina, nazwana od miasteczka Arbeca.
Ile oznaczeń pochodzenia ma Katalonia?
Pięć: Les Garrigues, Siurana, Terra Alta, Baix Ebre-Montsià i L’Empordà.
Czym jest Terra del Sénia?
To region na pograniczu Katalonii, Walencji i Aragonii z największym skupiskiem tysiącletnich drzew oliwnych.
Jak smakuje oliwa z Katalonii?
Zwykle łagodnie i owocowo, z nutą migdała, jabłka i świeżej trawy.
Czym są katalońskie katedry wina?
To modernistyczne budynki spółdzielni rolniczych, w których często działały też tłocznie oliwy.