Les Garrigues

Les Garrigues to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z południowej części prowincji Lleida w zachodniej Katalonii i jedno z pierwszych oznaczeń oliwy w Hiszpanii, uznane w połowie lat siedemdziesiątych XX wieku. Nazwa pochodzi od comarki Les Garrigues, suchej, kamienistej krainy z rozległymi gajami Arbequiny, kamiennymi murkami i chatkami z suchego kamienia. To właśnie tutaj, w miasteczku Arbeca, narodziła się odmiana Arbequina, dziś jedna z najbardziej rozpowszechnionych na świecie. Oliwy z Les Garrigues są owocowe, aromatyczne, z nutami migdała, zielonego jabłka, karczocha i pomidora, a dzięki kontynentalnemu klimatowi i wczesnemu zbiorowi bardziej zielone i wyraziste niż typowe oliwy z Arbequiny.

Obszar

Oznaczenie obejmuje kilkadziesiąt gmin w comarce Les Garrigues i w sąsiednich częściach comarek Segrià, Urgell i Conca de Barberà, w południowej części prowincji Lleida. To kraina płaskowyżów i łagodnych wzgórz, z wapiennymi glebami, na wysokości kilkuset metrów nad poziomem morza. Klimat jest kontynentalny i suchy, z bardzo gorącym latem, mroźną zimą z przymrozkami i niewielką ilością opadów. Gaje rosną zwykle bez nawadniania, w szerokich odstępach, a srebrzysta zieleń drzew kontrastuje z jasną, kamienistą ziemią.

Historia

Oliwki uprawiano w okolicach Lleidy od czasów rzymskich i arabskich, ale prawdziwa ekspansja gajów nastąpiła w XVIII i XIX wieku. Według popularnej legendy odmianę Arbequina sprowadził z Palestyny w XVII wieku książę Medinaceli, pan zamku w Arbece, i od niego wywodzi się tutejsza tradycja oliwna. W XX wieku rolnicy z Les Garrigues zakładali spółdzielnie, które zbudowały tłocznie w każdej większej miejscowości. W połowie lat siedemdziesiątych Les Garrigues jako jedno z pierwszych w Hiszpanii otrzymało chronioną nazwę pochodzenia oliwy, co pomogło zbudować renomę katalońskiej oliwy w kraju i za granicą.

Odmiany

Podstawą oliwy z oznaczeniem jest Arbequina, nazwana od miasteczka Arbeca w samym sercu Les Garrigues. Specyfikacja dopuszcza też niewielki udział lokalnej odmiany Verdiell. Arbequina daje tu oliwy wyraźnie bardziej zielone i pikantne niż w cieplejszych regionach, dzięki chłodniejszemu klimatowi i wczesnemu zbiorowi. Wysokie różnice temperatur między dniem a nocą jesienią sprzyjają gromadzeniu się aromatów w owocach, a mroźne zimy ograniczają szkodniki, co ułatwia uprawę ekologiczną.

Dwa style: zielony i słodki

Oliwy z Les Garrigues produkuje się w dwóch stylach. Oliwa zielona, frutat, powstaje z oliwek zbieranych na początku sezonu, gdy są jeszcze zielone. Ma intensywną owocowość, z nutami świeżej trawy, karczocha, zielonego migdała i pomidora, z wyraźną goryczką i pikantnością. Oliwa słodka, dolç, powstaje z oliwek dojrzałych, zbieranych później, i jest łagodna, złocista, z nutami dojrzałych owoców, migdała i banana. Wielu producentów oferuje obie wersje, a każda pasuje do innych potraw.

Krajobraz suchego kamienia

Les Garrigues słynie z architektury z suchego kamienia. Gaje otaczają murki, marges, zbudowane bez zaprawy z kamieni zbieranych z pól, a wśród drzew stoją kamienne chatki ze sklepieniem, cabanes de volta, w których rolnicy chronili się przed deszczem i upałem i przechowywali narzędzia. Technika budowy z suchego kamienia została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO, a Les Garrigues jest jednym z miejsc, gdzie ta tradycja jest najlepiej zachowana.

Rolnicy i spółdzielnie

Oliwiarstwo w Les Garrigues opiera się na spółdzielniach i rodzinnych gospodarstwach. Wiele rodzin uprawia po kilka lub kilkanaście hektarów gajów, odziedziczonych po przodkach, i dostarcza oliwki do spółdzielni w swojej miejscowości, która je tłoczy i sprzedaje oliwę pod wspólną marką. Coraz więcej młodych rolników zakłada też własne, małe tłocznie, produkuje oliwę ekologiczną i z wczesnego zbioru i sprzedaje ją bezpośrednio klientom. Susze i niskie ceny skupu sprawiają jednak, że wiele tradycyjnych gajów jest zagrożonych porzuceniem, a ochrona tego krajobrazu jest ważnym celem regionu.

Les Borges Blanques i Arbeca

Les Borges Blanques, stolica comarki, jest uznawana za stolicę katalońskiej oliwy. Co roku odbywają się tu targi oliwy, na których producenci z całego regionu prezentują oliwę z nowego zbioru, a w mieście działają spółdzielnie, tłocznie i sklepy z oliwą. Arbeca, kilka kilometrów dalej, to miasteczko, od którego wzięła nazwę Arbequina, z pozostałościami zamku książąt Medinaceli i spółdzielnią, w której tłoczy się oliwę z okolicznych gajów.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od listopada do stycznia, w większości mechanicznie, otrząsarkami, ale w niektórych gajach także ręcznie. Owoce trafiają do spółdzielczych i prywatnych tłoczni na obszarze oznaczenia, gdzie są tłoczone wyłącznie metodami mechanicznymi. Wiele spółdzielni działa od początku XX wieku i skupia oliwki od setek rolników. Każda partia oliwy przechodzi kontrolę chemiczną i sensoryczną przed sprzedażą z oznaczeniem.

W kuchni

Oliwa z Les Garrigues pasuje do kuchni katalońskiej, a szczególnie do kuchni Lleidy. Słynnym daniem regionu są caragols a la llauna, ślimaki pieczone na blasze nad ogniem i podawane z allioli, emulsją czosnku i oliwy. Oliwa jest też podstawą pa amb tomàquet, escalivady i coca de recapte, placka z pieczonymi warzywami. Zielona oliwa pasuje do sałatek, warzyw i chleba, a słodka do ryb, ciast i majonezu. O regionie piszemy na stronie Katalonia.

Oleoturystyka

Les Garrigues łączy oliwę z krajobrazem, architekturą z suchego kamienia i historią. Spółdzielnie i tłocznie organizują wizyty i degustacje, a szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez gaje, obok kamiennych chatek i murków. W okolicy warto zobaczyć klasztor Poblet, wpisany na listę światowego dziedzictwa, i miasto Lleida z katedrą Seu Vella na wzgórzu. Najlepszy czas na wizytę to jesień i zima, w czasie zbiorów, oraz targi oliwy w Les Borges Blanques, gdy można spróbować oliwy z nowego zbioru od wielu producentów naraz.

Przechowywanie

Ponieważ Arbequina zawiera mniej polifenoli niż odmiany intensywne, oliwę z Les Garrigues najlepiej zużyć w ciągu roku od zbioru. Przechowuj ją w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu, a po otwarciu zużyj w ciągu kilku tygodni. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Les Garrigues, informację o chronionej nazwie pochodzenia i numerowaną etykietę kontrolną. Szukaj butelek z rokiem zbioru i informacją o stylu, zielonym lub słodkim, najlepiej w ciemnym szkle. O wszystkich oznaczeniach piszemy w dziale oznaczenia pochodzenia, a o hiszpańskiej oliwie w artykule o Hiszpanii.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

• Agricola Sant Isidre i Seccio de Credit de Juncosa SCCL (Juncosa de les Garrigues)
• Sant Isidre de Les Borges i Secció de Crèdit SCCL (Les Borges Blanques)
• Cooperativa La Granadella i Secció de Crèdit Sant Antoni Abat SCCL (La Granadella)

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Les Garrigues?

Z południowej części prowincji Lleida w zachodniej Katalonii.

Jaka odmiana jest podstawą oliwy Les Garrigues?

Arbequina, z niewielkim udziałem lokalnej odmiany Verdiell.

Czy Les Garrigues to stare oznaczenie?

Tak, jedno z pierwszych oznaczeń oliwy w Hiszpanii, uznane w połowie lat siedemdziesiątych.

Czym są cabanes de volta?

To kamienne chatki ze sklepieniem, zbudowane z suchego kamienia wśród gajów.

Jakie danie z Lleidy wymaga oliwy?

Caragols a la llauna, ślimaki pieczone na blasze i podawane z allioli.

Gdzie odbywają się targi oliwy?

W Les Borges Blanques, stolicy comarki Les Garrigues.

Zobacz także

• Siurana
• Katalonia
• Arbequina
• Allioli
• Oznaczenia pochodzenia