Azeite de Trás-os-Montes

Azeite de Trás-os-Montes to chroniona nazwa pochodzenia oliwy z Trás-os-Montes, górzystej krainy w północno-wschodniej Portugalii, której nazwa oznacza za górami. Gaje oliwne rosną tu w dolinach rzek Douro, Tua i Sabor, na tarasach i zboczach, często obok winnic, z których pochodzi słynne wino porto, i sadów migdałowych. Oliwa z oznaczeniem powstaje z tradycyjnych odmian regionu: Verdeal Transmontana, Madural, Cobrançosy i Cordovil de Trás-os-Montes, i jest owocowa, zielona, z nutami zielonego jabłka, świeżej trawy, migdała i karczocha, z wyraźną goryczką i pikantnością. To jedna z najbardziej cenionych oliw w Portugalii i druga po Alentejo najważniejsza kraina oliwna kraju.

Obszar

Oznaczenie obejmuje gminy w Trás-os-Montes, między innymi Mirandelę, Valpaços, Murçę, Alfândega da Fé, Vila Flor, Carrazeda de Ansiães, Macedo de Cavaleiros, Torre de Moncorvo i Freixo de Espada à Cinta. Gaje rosną w dolinach i na zboczach, na wysokości od kilkuset metrów, na glebach z łupków i granitu. Klimat jest kontynentalny, z bardzo gorącym latem i mroźną zimą. Mieszkańcy mówią, że w ich regionie jest dziewięć miesięcy zimy i trzy miesiące piekła.

Historia

Trás-os-Montes to jedna z najbardziej odizolowanych krain Portugalii, oddzielona od wybrzeża górami. Oliwki uprawiano tu od czasów rzymskich, a w średniowieczu i czasach nowożytnych oliwa, wino i migdały były głównymi produktami regionu. Przez stulecia mieszkańcy żyli z rolnictwa, a trudne warunki i izolacja sprawiły, że zachowały się tu tradycyjne odmiany i sposoby uprawy. Chroniona nazwa Azeite de Trás-os-Montes należy do portugalskich oznaczeń zarejestrowanych w Unii Europejskiej w latach dziewięćdziesiątych.

Odmiany

Specyfikacja obejmuje cztery tradycyjne odmiany regionu. Verdeal Transmontana daje oliwy zielone, intensywne, z nutą trawy i zielonych owoców. Madural, której owoce dojrzewają wcześnie, daje oliwy owocowe i łagodniejsze. Cobrançosa, jedna z najważniejszych portugalskich odmian, daje oliwy wyraziste, z nutą zielonego jabłka i wyraźną pikantnością. Cordovil de Trás-os-Montes dodaje goryczki i struktury. Oliwy z oznaczeniem są kupażami tych odmian, w różnych proporcjach, a każda tłocznia ma swój styl: jedne stawiają na zieloną intensywność Verdeal i Cobrançosy, inne na łagodniejszą owocowość Madural. Coraz częściej pojawiają się też oliwy jednoodmianowe, zwłaszcza z Cobrançosy.

Charakter oliwy

Oliwa Azeite de Trás-os-Montes ma owocowy aromat zielonych oliwek, z nutami zielonego jabłka, świeżej trawy, liścia, migdała, karczocha i czasem pomidora. W smaku jest wyrazista, z wyraźną goryczką i pikantnością, ale zrównoważona. Kolor jest zielonkawożółty, w oliwach z wczesnego zbioru wyraźnie zielony. Dzięki chłodnemu klimatowi i tradycyjnym odmianom oliwy z regionu są bogate w polifenole i aromaty. Specyfikacja określa wymagania chemiczne i sensoryczne, a każda partia przechodzi kontrolę przed sprzedażą z oznaczeniem.

Zbiór i tłoczenie

Oliwki zbiera się od listopada do stycznia, często przed silnymi mrozami. Na tarasach i stromych zboczach zbiór odbywa się ręcznie, kijami i siatkami, a na łagodniejszych terenach z pomocą otrząsarek. Oliwki trafiają do spółdzielczych i prywatnych tłoczni w regionie. Wiele rodzin ma po kilkaset drzew i odbiera oliwę z własnego zbioru na cały rok.

Mirandela i dolina Douro

Mirandela, nad rzeką Tua, ze średniowiecznym mostem o kilkunastu łukach, jest uważana za stolicę oliwy w Trás-os-Montes. W mieście działa muzeum drzewa oliwnego i oliwy, a co roku odbywają się targi oliwy. Mirandela słynie też z alheiry, wędzonej kiełbasy z drobiu i chleba, wymyślonej według tradycji przez Żydów, którzy chcieli ukryć swoje pochodzenie. Na południu regionu leży dolina Douro, z tarasowymi winnicami wpisanymi na listę światowego dziedzictwa UNESCO, wśród których rosną też gaje oliwne.

Oliwa, migdały i kasztany

Trás-os-Montes to kraina trzech drzew: oliwki, migdałowca i kasztanowca. Oliwki rosną w ciepłych dolinach, migdałowce na zboczach nad Douro, a kasztanowce na wyższych, chłodniejszych płaskowyżach. Kasztany z regionu mają własne chronione oznaczenie, a migdały są podstawą tradycyjnych słodyczy, takich jak migdały w cukrze z Moncorvo. Wielu rolników uprawia wszystkie trzy, a ich dochody zależą od pogody w każdym z sezonów.

Rolnicy i spółdzielnie

Oliwiarstwo w Trás-os-Montes opiera się na drobnych rolnikach, którzy mają po kilka hektarów gajów, często na tarasach odziedziczonych po przodkach. Spółdzielnie w Mirandeli, Valpaços, Murçy i innych miejscowościach skupują oliwki, tłoczą je i sprzedają oliwę pod wspólnymi markami. Wyludnienie wsi i starzenie się rolników to poważne wyzwania, ale coraz więcej młodych ludzi zakłada nowoczesne gospodarstwa i produkuje oliwę wysokiej jakości, często ekologiczną.

Producenci

Oliwę z oznaczeniem produkują spółdzielnie, rodzinne gospodarstwa i tłocznie z Trás-os-Montes. Wiele z nich zdobywa nagrody na konkursach w Portugalii i za granicą. Wybranych producentów wymieniamy poniżej, a pełną listę znajdziesz w atlasie producentów.

W kuchni

Oliwa z Trás-os-Montes pasuje do kuchni północnej Portugalii: do dorsza w bacalhau à lagareiro, ośmiornicy w polvo à lagareiro, alheiry, pieczonych ziemniaków, warzyw, zup i chleba. Wyrazista oliwa świetnie sprawdza się też z kozim mięsem i jagnięciną, popularnymi w regionie, oraz z kasztanami. O portugalskiej oliwie piszemy w artykule o Portugalii.

Oleoturystyka

Trás-os-Montes to region mało znany turystom, ale bardzo atrakcyjny dla miłośników przyrody, tradycji i dobrej kuchni. W Mirandeli można odwiedzić muzeum oliwy i tłocznie, a dolina Douro oferuje rejsy statkiem, winnice i quinty z degustacjami wina i oliwy. Wiosną, w lutym i marcu, dolina Douro i okolice pokrywają się białymi i różowymi kwiatami migdałowców, co przyciąga turystów z całej Portugalii.

Przechowywanie

Oliwę z Trás-os-Montes przechowuj w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu. Dzięki dużej zawartości polifenoli długo zachowuje świeżość, ale najlepiej smakuje w pierwszym roku od zbioru. Zasady opisujemy w artykule przechowywanie oliwy.

Jak rozpoznać i kupić

Oliwa z oznaczeniem ma na etykiecie nazwę Azeite de Trás-os-Montes, napis Denominação de Origem Protegida i unijny znak. Szukaj butelek z rokiem zbioru i nazwą producenta, najlepiej w ciemnym szkle lub puszce. W Polsce oliwy z Trás-os-Montes są dostępne w sklepach z produktami portugalskimi i w sklepach internetowych. O wszystkich oznaczeniach piszemy w dziale oznaczenia pochodzenia.

Producenci z tym oznaczeniem w atlasie

Wybrani producenci oliwy z tym oznaczeniem pochodzenia. Pełną listę firm wraz z mapą znajdziesz w atlasie producentów.

• Acushla S.A.
• Cooperativa de Olivicultores de Valpaços, C.R.L. (Valpaços)
• Cooperativa Agrícola dos Olivicultores de Vila Flor e Ansiães, C.R.L. (Vila Flor)
• Acushla S.A. (Trofa)

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi oliwa Azeite de Trás-os-Montes?

Z Trás-os-Montes, górzystej krainy w północno-wschodniej Portugalii.

Jakie odmiany obejmuje oznaczenie?

Verdeal Transmontana, Madural, Cobrançosę i Cordovil de Trás-os-Montes.

Jak smakuje oliwa z Trás-os-Montes?

Owocowo i zielono, z nutą jabłka, trawy i migdała, z wyraźną goryczką i pikantnością.

Które miasto uchodzi za stolicę oliwy w regionie?

Mirandela, z muzeum oliwy i targami oliwy.

Co oznacza nazwa Trás-os-Montes?

Za górami.

Kiedy kwitną migdałowce w regionie?

W lutym i marcu.

Zobacz także

• Portugalia
• Azeite de Moura
• Alentejo
• Polvo à lagareiro
• Oznaczenia pochodzenia